در دنیای حقوق کیفری دو مفهوم بسیار پراهمیت وجود دارد؛ یکی، جرم و دیگری، مجازات. قانون‌گذار در ماده دوم قانون‌ مجازات اسلامی جرم را به رفتاری تعریف نموده که قانون‌گذار برای آن مجازات در نظر گرفته است. پدیده‌ی مجرمانه براساس ضوابط مختلف، تقسیم‌بندی‌های متفاوتی پیدا می‌کند. در یکی از مهم‌ترین تقسیم‌بندی‌های مطرح در کتب حقوق کیفری، رفتار مجرمانه براساس نوع ارزشی که با ارتکاب آن نقض می‌شود، به سه قسم منشعب می‌گردد؛ جرایم علیه اشخاص، جرایم علیه اموال و جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی. خیانت در امانت یکی از جرایم علیه اموال می‌باشد که در این نوشتار به تحلیل مفهوم آن از منظر قانون مجازات اسلامی خواهیم پرداخت.

جرم خیانت در امانت به چه معنا است؟

قانون‌گذار در مرحله‌ی جرم‌انگاری باید برای رفتارهایی که قصد وارد نمودن آن‌ها را به سیاهه‌ی قوانین کیفری دارد، سه رکن در نظر بگیرد؛ رکن قانونی، رکن مادی و رکن معنوی. یعنی باید یک رفتار دارای ارکان سه‌گانه‌ای که ذکر شد، باشد تا بتوان آن را جرم دانست. در عالم واقع نیز باید رفتاری که به وقوع پیوسته است این ارکان را دارا باشد تا بتوان آن را مصداقی از رفتاری دانست که توسط قانون‌گذار جرم‌انگاری شده است. تحلیل مفهوم حقوقی جرم خیانت درامانت نیز مستلزم تبیین ارکان سه‌گانه‌ی آن است. از این رو، به تفکیک هر یک از این ارکان را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

الف. رکن قانونی

طبق یکی از اصول مهم حقوق کیفری، صرفاً رفتاری را می‌توان جرم دانست که پیش از ارتکاب توسط قانون‌گذار جرم‌انگاری شده باشد. بنابراین، اگر شخصی رفتاری را انجام دهد و سپس قانون‌گذار برای جرم‌انگاری آن اقدام کند، نمی‌توان این شخص را بخاطر ارتکاب این رفتار مسئول دانست و تحت پیگرد قرار داد زیرا او زمانی این رفتار را انجام داده که مشمول عنوان مجرمانه نبوده است. حال مراد از رکن قانونی یک جرم نیز همان ماده یا مقرره‌ی قانونی است که قانون‌گذار طبق آن مقرره، رفتار را جرم‌انگاری نموده است. اهمیت رکن قانونی در آن است که صدور حکم در مراجع قضایی و هم‌چنین تمامی تحلیل‌های حقوقی باید براساس آن و هم‌چنین با استناد به آن صورت بگیرد.

جایگاه جرم خیانت در امانت در قانون‌ مجازات اسلامی

خیانت در امانت، به عنوان یکی از مهم‌ترین جرایم علیه اموال و مالکیت، در فصل بیست‌وچهارم قانون مجازات اسلامی که مشتمل بر مواد 673 و 674 می‌باشد، جرم‌انگاری شده است. ماده‌ی 673 «سوءاستفاده از سفیدمُهر یا سفیدامضا» را جرم‌انگاری نموده که تبیین آن به تفصیل باید در نوشتار دیگری صورت پذیرد. ماده 674 عنصر قانونی جرم خیانت در امانت است؛ یعنی قانون‌گذار در این ماده خیانت در امانت را جرم‌انگاری نموده و برای آن مجازات تعیین کرده است.

ماده 674 قانون مجازات اسلامی(بخش تعزیرات) مقرر داشته است:

«هرگاه اموال منقول یا غیرمنقول یا نوشته‌هایی از قبیل سفته و چک و قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا هر کار بااجرت یا بی‌اجرت به کسی داده شده و بنا بر این بوده است که اشیاء مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیاء نزد او بوده، آن‌ها را به ضرر مالکین یا متصرفین آن‌ها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید، به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد».

ب. رکن مادی

مقصود از رکن مادی جرم، رفتاری است که شخص از طریق آن افکار مجرمانه‌ی خود را به نمایش می‌گذارد و به عبارتی رکن مادی جرم، نمود خارجی قصد مجرمانه است. برای وقوع جرم ضرورتاً باید یک رفتار مجرمانه وجود داشته باشد زیرا نمی‌توان هیچ‌ شخصی را صرفاً براساس یک قصد مجرمانه‌ای که در عالم خارج هیچ ظهور و بروزی پیدا نکرده، مجازات کرد. حال در برخی از جرایم نوع رفتاری که با آن جرم تحقق می‌یابد، اهمیتی ندارد و قانون‌گذار بدون اشاره به رفتار خاصی جرم را قابل تحقق دانسته است؛ به عنوان نمونه در جرم کلاهبرداری که عبارت است از «بردن مال غیر از طریق توسل به وسایل متقلبانه»، متقلبانه و توأم با فریب و تزویر بودن رفتار ضرورت دارد اما اهمیتی ندارد که این تقلب و تزویر چگونه و با چه رفتاری صورت می‌گیرد. در مقابل، در برخی از جرایم که از آن‌ها به جرایم رفتارمحور تعبیر می‌شود نوع رفتار مجرمانه اهمیت دارد و باید همان رفتار ارتکاب یابد تا جرم تحقق پیدا کند. جرم خیانت در امانت نیز یکی از این جرایم است.

نوع رفتار لازم در جرم خیانت در امانت

برای تحقق جرم خیانت در امانت باید یکی از رفتارهای زیر انجام شود:

الف. استعمال کردن (به کار بردن، مورد استفاده قرار دادن)

ب. تصاحب (تصاحب به این معنا است که شخص امین رفتار مالکانه‌ای نسبت به آن‌چه به او به امانت داده شده است، انجام دهد؛ مانند این‌که آن را بفروشد یا به دیگری ببخشد)

پ. تلف کردن (از بین بردن، نابود کردن)

ت. مفقود کردن (گم کردن)

مؤلفه‌های دیگر رکن مادی

رکن مادی علاوه بر رفتار، ارکان دیگری نیز دارد که یکی از مهم‌ترینِ آن‌ها موضوع جرم می‌باشد. مقصود از موضوع جرم چیزی است که رفتار مجرمانه بر آن واقع می‌شود. در جرم خیانت درامانت موضوع جرم، مال و نوشته می‌باشد. همان‌طور که در ماده مورد اشاره قرار گرفته است، مال می‌تواند منقول(هم‌چون اتومبیل) یا غیرمنقول(‌هم‌چون خانه و زمین) بوده و منظور از نوشته نیز هر نوع سندی اعم از چک و سفته و … می‌باشد.

یکی از مؤلفه‌ها و شرایط بسیار مهم دیگری که برای تحقق جرم خیانت درامانت ضرورت دارد، آن است که باید رابطه‌ی امانی بین مجرم و بزه‌دیده وجود داشته باشد. به عبارت بهتر، همان‌طور که از عنوان جرم نیز برمی‌آید، زمانی می‌توان شخصی را به ارتکاب این جرم محکوم نمود که یک نفر اموال یا نوشته‌هایی را به امانت به او سپرده شده باشد و قرار بر این باشد که او از این اموال و نوشته‌ها در راه معینی استفاده نموده یا در زمان معینی آن‌ها را بازگرداند ولی وی از این توافق تخلف نموده و یکی از رفتارهایی را که در بند قبل ذکر شد، نسبت به آن مال یا نوشته انجام دهد. به عنوان نمونه، فروش مال امانی یکی از بارزترین مصادیق جرم خیانت درامانت می‌باشد.

ج. رکن معنوی

خیانت درامانت یک جرم عمدی می‌باشد. توضیح آن‌که طبق یکی از اصول مهم حقوق کیفری فقط صورت و حالت عمدی رفتارهایی که قانون‌گذار مورد اشاره قرار داده را می‌توان جرم تلقی نمود. به عبارت بهتر، وقتی رفتاری در قانون به عنوان جرم معرفی می‌شود، در صورتی می‌توان اعضای جامعه را بخاطر ارتکاب آن‌ها مجرم دانست و تحت پیگرد قرار داد که به صورت عمدی آن را مرتکب شده باشند و اگر رفتار را به صورت غیرعمدی انجام داده باشند، نمی‌توان آن‌ها را متهم به ارتکاب جرم دانست. مگر این‌که قانون‌گذار به صورت خاص در قانون ذکر کند که اگر یک رفتار به صورت غیرعمدی هم انجام شود، جرم است. جرم خیانت درامانت هم از این قاعده مستثنی نیست؛ یعنی نمی‌توان کسی را بخاطر خیانت درامانت غیرعمدی مورد بازخواست قرار داد، بلکه باید آن را به صورت عمدی انجام داده باشد تا بتوان گفت که مرتکب این جرم شده است.

حال باید به این پرسش پاسخ داد که در صورتی می‌توان گفت شخصی رفتار خود را به صورت عمدی انجام داده است؟

در ماده 144 قانون مجازات اسلامی پاسخ این پرسش تبیین شده است. طبق این ماده در صورت وجود دو شرط زیر می‌توان گفت که جرم به صورت عمدی ارتکاب یافته است:

الف. مرتکب باید در انجام رفتار مجرمانه قصد داشته باشد؛ به این معنا که بخواهد آن رفتار را انجام دهد.

ب. علم به موضوع داشته باشد؛ یعنی آگاهی داشته باشد که اموال یا نوشته‌هایی که در ماده 674 مورد اشاره قرار گرفت، به دیگری تعلق دارد و به امانت به او سپرده شده است و در عین حال با انجام دادن یکی از رفتارهای مذکور در ماده، جانب امانت‌داری را رعایت نکند. بنابراین، جهل مرتکب به هر یک از این دو مورد موجب می‌شود که به علت فقدان یکی از مؤلفه‌های عنصر معنوی، جرم خیانت درامانت تحقق پیدا نکند.

وضعیت جرم خیانت درامانت در خصوص کارمندان دولتی

ماده 674 قانون مجازات اسلامی مربوط به اشخاص عادی است که در روابط عادی و روزمره‌ی خود و نسبت به اموال یا نوشته‌های اشخاص عادی مرتکب این جرم می‌شوند. حال اگر مرتکب، شخص عادی نبوده بلکه از اشخاصی باشد که سمت دولتی دارند(هم‌چون کارمندان دولتی) و این رفتارها را نسبت به اموال، وجوه یا اسنادی انجام دهند که به اقتضای حرفه‌ی آن‌ها از سوی دولت به آن‌ها سپرده شده است، مشمول عنوان مجرمانه‌ی دیگری خواهند بود که از آن به «اختلاس» تعبیر می‌شود. به عبارت بهتر، جرم اختلاس یکی از صور خاص جرم خیانت درامانت است که در آن شخص مرتکب دارای سمت دولتی می‌باشد و نسبت به اموال یا اسناد دولتی که به او سپرده شده است، یکی از رفتارهای مجرمانه‌ی احصاء شده را انجام می‌دهد. جرم اختلاس که خود نیاز به تحلیل مجزایی دارد، در ماده‌ی 5 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری مصوب سال 1367 جرم‌انگاری شده است.

در صورتی درگیر این نوع مسائل مربوط به خیانت در امانت هستید و در پی یافتن راه حل مناسب هستید می‌توانید این نوع از پرونده های کیفری را به وکلای متخصص وینداد بسپارید!

بخوانید
فرجام خواهی در امور کیفری و حقوقی یعنی چه‌؟ تفاوت آن با تجدید نظر خواهی چیست؟

درخواست وکیل، جستجو وکیل

جرم خیانت در امانت به چه معناست و مجازات آن چیست؟
4.4 (88.57%) 7 vote[s]

دسته‌ها: حقوقیکیفری

4 دیدگاه

محمد فتحی · ۱۰ خرداد ۱۳۹۸ در ۱۱:۵۹ ق.ظ

سلام تحویل ندادن فیلم عروسی توسط فیلم بردارخیانت در امانت است؟ می گوید فیلم اشتباها پاک شده قراردادو رسیدپول نیز ازاودارم؟ممنون

    وینداد · ۱۱ خرداد ۱۳۹۸ در ۲:۴۲ ب.ظ

    خیر خیانت در امانت به حساب نمیاد اما می‌تونید از طریق اتحادیه عکاسان شکایت کنید.
    در ضمن امکان بازیابی فایل‌های پاک شده نیز در برخی مواقع وجود دارد.

علی · ۱۳ خرداد ۱۳۹۸ در ۴:۱۹ ق.ظ

سلام
در یک اتحادیه نایب رئیس آن دوربین عکاسی اتحادیه رو به امانت برده و بابت آن رسید داده ولی حالا دوربین رو نمیاره و میگه برید شکایت کنید.
آیا این خیانت در امانت هست. چطور میشه دوربین رو پس گرفت.
ممنون

    وینداد · ۱۸ خرداد ۱۳۹۸ در ۱۰:۲۶ ق.ظ

    با سلام
    در پاسخ به سوال مطروحه لازم به ذکر است چنان چه در رسید دریافتی به امانت بودن دوربین و باز پس گرفتن آن اشاره شده باشد به عنوان خیانت در امانت می‌توانید شکایت نمایید.
    لیکن چنان چه فقط رسید دریافت اخذ نموده‌اید ابتدا اظهارنامه‌ای مبنی بر استرداد دوربین در زمان معین (مثلاً 72 ساعت پس از دریافت اظهارنامه) برای فرد امانت گیرنده ارسال نمایید و چنان چه ظرف مهلتی که در اظهارنامه معین نموده اید اقدام به استرداد دوربین ننمود می‌توانید به عنوان خیانت در امانت از وی شکایت نمایید.

    با احترام؛
    تیم حقوقی وینداد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت در خبرنامه هفتگی
عوضیت در خبرنامه

هر یکشنبه صبح آخرین مطالب و نکات حقوقی را دریافت کنید!

close-link