فرجام خواهی به عنوان یکی از شیوه‌هایی که قانون‌گذار برای اعتراض به آراء قضایی پیش‌بینی نموده است، در پرونده‌های حقوقی مفهوم و جایگاهی متفاوت از پرونده‌های کیفری دارد. در این نوشتار به صورت مجزا به بررسی مفهوم و جایگاه فرجام‌خواهی در موضوعات کیفری و حقوقی(مدنی) پرداخته خواهد شد.

مفهمو فرجام خواهی در امور حقوقی (مدنی) چیست؟

حتی بهترین قاضی هم همواره در معرض اشتباه و لغزش قرار دارد. از این رو در رسیدگی به پرونده‌های قضایی، اصل بر دو مرحله‌ای یا حتی چند مرحله‌ای بودن رسیدگی گذاشته شده و بر این اساس نیز طُرُقی پیش‌بینی شده است که رأی قاضی بتواند مورد بازبینی قرار گیرد. این بازبینی که در قالب اعتراض از رأی در نزد مرجعی غیر از مرجع صادرکننده‌ی رأی و گاه نیز در نزد همان مرجع صادرکننده‌ی رأی صورت می‌گیرد، به دو دسته‌ی عادی و فوق‌العاده تقسیم‌بندی می‌گردد. منظور از طرق عادی اعتراض به آراء، طرقی است که جز در موارد استثنایی مجاز می‌باشد. در میان انواع روش‌هایی که برای اعتراض به آراء قضایی وجود دارد، تجدیدنظرخواهی و واخواهی از طرق عادی اعتراض به آراء قضایی به شمار می‌روند. در مقابل، منظور از طرق فوق‌العاده‌ی شکایت از آراء روش‌هایی است که علی‌الاصول امکان استفاده از آن‌ها برای اعتراض به آراء قضایی وجود ندارد، مگر در مواردی که قانون‌گذار استفاده‌ی از آن‌ها را تجویز کرده باشد. فرجام‌خواهی، اعاده‌ی دادرسی و اعتراض شخص ثالث از طرق فوق‌العاده‌ی اعتراض به آراء قضایی به شمار می‌روند. بدیهی است که استفاده از روش‌های فوق‌الذکر برای اعتراض به آراء صادرشده دارای شرایط خاصی می‌باشد. بنابراین در موضوعات حقوقی، فرجام‌خواهی یکی از طرق فوق‌العاده‌ی اعتراض به آراء قضایی می‌باشد؛ بدین معنا که اصل بر غیرقابل فرجام بودن آرای دادگاه‌ها بوده و صرفاً آن دسته از آراء قضایی که در قانون تصریح شده است، قابل فرجام‌خواهی می‌باشند.

تفاوت فرجام‌ خواهی و تجدید نظرخواهی در امور حقوقی

فرجام‌ خواهی و تجدیدنظرخواهی دو تفاوت با یکدیگر دارند:

  1. مرجع صالح برای رسیدگی به فرجام‌خواهی، دیوان‌ عالی‌ کشور می‌باشد. دیوان‌ عالی‌ کشور پس از بررسی پرونده می‌تواند رأی صادره را ابرام (تأیید) یا نقض (رد) کند. در صورت نقض رأی، پرونده برای بررسی مجدد به دادگاه هم‌عرضِ دادگاه صادرکننده‌ی رأی که می‌تواند دادگاه بدوی یا تجدیدنظر باشد، ارجاع داده می‌شود. این در حالی است که مرجع صالح برای رسیدگی به تجدیدنظرخواهی، دادگاه تجدیدنظر است.
  2. فرجام‌خواهی از طرق فوق‌العاده‌ی اعتراض به آراء قضایی و تجدیدنظرخواهی از طرق عادی اعتراض به این آراء می‌باشد.
بخوانید
تفاوت بین دعاوی حقوقی و کیفری چیست؟

کدام یک از آراء حقوقی قابل فرجام‌ خواهی می‌باشد؟

معمولاً بدین نحو است که باید یک پرونده‌ی حقوقی هم در دادگاه بدوی و هم در دادگاه تجدیدنظر مورد رسیدگی و قضاوت قرار گرفته باشد تا فرجام‌ خواهی نسبت به آن صورت گیرد. به عبارت بهتر، فرجام‌خواهی در موضوعات حقوقی به این نحو است که ابتدا پرونده در دادگاه بدوی مورد بررسی قرار گرفته و رأی در خصوص آن صادر می‌شود و سپس، با تجدید نظر خواهی از آن مجدداً در دادگاه تجدیدنظر مورد بررسی قرار می‌گیرد. در نهایت و پس از طی نمودن این دو مرحله، فرجام‌خواهی موجب می‌شود که پرونده برای بار سوم مورد رسیدگی قرار گیرد. با این حال قانون‌گذار در برخی از موارد آراء دادگاه نخستین را که به علت عدم تجدیدنظرخواهی در وقت مقرر قطعیت یافته است، قابل فرجام‌خواهی دانسته است. بنابراین، اصل بر این است که آراء صادره از دادگاه‌های بدوی و تجدیدنظر قابلیت فرجام‌خواهی ندارند و اگر قرار بر فرجام‌خواهی باشد، معمولاً آرایی این قابلیت را دارند که از دادگاه تجدیدنظر صادر شده باشد. این، نتیجه‌ای است که از مباحث پیشین به دست آمد. حال باید دید طبق قانون کدام یک از آراء دارای این قابلیت هستند.

طبق ماده 368 قانون آیین‌دادرسی‌مدنی آرایی که از دادگاه تجدیدنظر صادر می‌شود، در موارد زیر قابل فرجام‌ خواهی در دیوان‌عالی‌کشور است:

الف. احکام صادره در خصوص اصل نکاح و فسخ آن، طلاق، نسب، حجر و وقف

ب. قرارهای ابطال دادخواست و هم‌چنین رد دادخواست به این شرط که اولاً از سوی دادگاه تجدیدنظر صادر شده باشد و ثانیاً اصل حکم راجع به آن‌ها نیز قابل فرجام باشد.

پ. قرار سقوط دعوا و قرار عدم اهلیت به این شرط که اصل حکم راجع به آن‌ها نیز قابل فرجام باشد.

علاوه‌براین، طبق ماده 367 این قانون، آراء دادگاه‌های نخستین که به علت عدم‌تجدیدنظرخواهی در وقت مقرر قطعی شده‌اند، در موارد زیر قابل فرجام‌خواهی می‌باشند:

الف. دعاوی که میزان خواسته‌ی آن‌ها بیش از بیست میلیون ریال باشد.

ب. احکام راجع به اصل نکاح و فسخ آن، طلاق، نسب، حجر، وقف، ثلث، حبس و تولیت

بخوانید
تفاوت بین دعاوی حقوقی و کیفری چیست؟

پ. قرارهای ابطال دادخواست یا رد دادخواست به شرطی که اولاً از دادگاه صادر شده باشد و ثانیاً اصل حکم راجع به آن‌ها قابل رسیدگی فرجامی باشد.

ت. قرار سقوط دعوا یا قرار عدم اهلیت یکی از طرفین دعوا به شرطی که اصل حکم راجع به آن‌ها قابل رسیدگی فرجامی باشد.

فرجام‌ خواهی از آراء کیفری

تمام مطالبی که تا به این‌جا در خصوص فرجام‌ خواهی مطرح شد، به آراء صادره در پرونده‌های حقوقی یا مدنی مربوط می‌باشد. فرجام‌ خواهی در موضوعات کیفری دارای ماهیت و جایگاه متفاوتی می‌باشد. فرجام‌خواهی از آراء کیفری نیز در دیوان‌عالی‌کشور صورت می‌گیرد اما تفاوت فرجام‌خواهی از آراء کیفری با فرجام‌خواهی از آراء حقوقی آن است که در موضوعات کیفری مرجع رسیدگی به اعتراض به برخی از موضوعات، دادگاه تجدیدنظر بوده و مرجع رسیدگی به اعتراض به برخی دیگر از موضوعات، دیوان‌عالی‌کشور می‌باشد. به اعتراضی که در دادگاه تجدیدنظر مطرح می‌شود، تجدیدنظرخواهی و به اعتراضی که در دیوان‌عالی‌کشور صورت می‌گیرد، فرجام‌خواهی گفته می‌شود. بنابراین، برخلاف موضوعات حقوقی که یک رأی می‌تواند هم قابل تجدیدنظرخواهی بوده و هم قابل فرجام‌خواهی باشد، در موضوعات کیفری امکان این‌که بتوان نسبت به یک رأی هم تجدیدنظرخواهی نمود و هم از آن فرجام‌خواهی کرد، وجود ندارد. به عبارت بهتر، در حقوق جزا تجدیدنظرخواهی و فرجام‌خواهی دو شیوه‌ی اعتراض به آراء کیفری می‌باشند که در عرض هم قرار دارند و صرفاً از حیث مرجعی که صلاحیت رسیدگی به آن‌ها را دارد، متفاوت می‌باشند.

کدام یک از آراء کیفری قابل فرجام خواهی می‌باشند؟

مطابق ماده‌ی 428 قانون آیین‌دادرسی‌کیفری آراء ذیل قابل‌ فرجام‌خواهی در دیوان‌عالی‌کشور می‌باشد:

  1. آراء صادره درباره‌ی جرایمی که مجازات قانونی آن‌ها سلب حیات، قطع عضو، حبس ابد و یا تعزیر درجه‌ی سه و بالاتر است.
  2. آراء صادره در خصوص جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی که میزان دیه‌ی آن‌ها نصف دیه‌ی کامل یا بیش از آن است.
  3. آراء صادره درباره‌ی جرایم مطبوعاتی و سیاسی قابل فرجام‌خواهی

بنابراین، در صورتی که پس از صادر شدن آراء فوق‌الذکر از دادگاه‌های کیفری نخستین نسبت به آن‌ها اعتراضی وجود داشته باشد، این اعتراض باید در دیوان‌عالی‌کشور مطرح شود. اعتراض به دیگر آراء کیفری باید در دادگاه تجدیدنظر صورت بگیرد. در صورت نیاز به یک وکیل متخصص در امور فرجام‌خواهی حقوقی و کیفری می‌توانید بر روی وکلای وینداد حساب کنید.

درخواست وکیل، جستجو وکیل

دسته‌ها: دعاوی حقوقی

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت در خبرنامه هفتگی
عضویت در خبرنامه

هر یکشنبه صبح آخرین مطالب و نکات حقوقی را دریافت کنید!

close-link