قرارداد بیع متقابل که در حقوق ایران با نام‌­­های قرارداد بازخرید یا همان معادل انگلیسی آن، قرارداد بای‌بک (Buy Back Agreements) نیز شناخته شده هستند، از قراردادهای خرید خدمت محسوب می‌­شوند.

به این معنا که در این نوع قراردادها که اغلب بلندمدت هم هستند (معمولا از حداقل 3 سال تا حداکثر 20 سال)، یک شرکت سرمایه­‌گذار خارجی به‌­عنوان پیمانکار اصلی، هزینه­‌های سرمایه­‌گذاری و تجهیز در یک پروژه خاص را برای طرف دیگر قرارداد، برعهده می­‌گیرد و با انتقال سرمایه، تجهیزات، ماشین‌آلات و فناوری مورد نیاز به طرف دیگر قرارداد، عملیات ساخت، توسعه یا نوسازی و بهره­‌برداری از پروژه مورد توافق را آغاز می­‌کند. در واقع با قراردادهای بیع متقابل می‌­توان هم جذب سرمایه­ خارجی را تا حد زیادی تضمین کرد و هم فناوری و تجهیزات پیشرفته و به‌­روز دنیا را به کشور منتقل کرد و در آخر نیز به محض پایان قرارداد، همه­ حقوق و مالکیت تجهیزات و تولیدات پروژه را در اختیار گرفت و در واقع مالکیت کامل بر پروژه یافت.

قرارداد بیع متقابل چه کاربردی دارد؟

در این قراردادها در عین حال که می­‌توان دانش فنی و تجهیزات لازم را از طریق سرمایه‌­گذاری خارجی جذب کرد، تمامی هزینه‌­های اولیه تاسیس و بهره‌برداری از پروژه نیز به عهده سرمایه­‌گذار است.

در ازای تعهد سرمایه‌­گذار به تامین مالی و تجهیزاتی پروژه، کشوری که از مساعدت شرکت سرمایه‌­گذار در زمینه تاسیس، بهره‌­برداری یا توسعه پروژه خود استفاده می­‌کند، متعهد می‌­شود که پس از به اتمام رسیدن فرایند ساخت پروژه، از طریق فروش محصولات و سود حاصل از بهره‌­برداری پروژه، تمام هزینه‌های سرمایه­‌گذاری اولیه و بخشی از سود سرمایه را طبق توافق به طرف سرمایه‌گذار، بپردازد.

این نوع قراردادها، در حال حاضر در سطح بین‌­المللی بسیار رایج هستند، چرا که کشورهای مختلف جهان، به ویژه کشورهای در حال توسعه و دارای قدرت پایین اقتصادی و ظرفیت­‌های محدود تجاری، با هدف توسعه صادرات خود از طریق به روز کردن فناوری­‌های خود در زمینه تجارت و جذب سرمایه، سعی دارند تا قراردادهای مذکور را با کشورها و شرکت­‌های خارجی توانمند و توسعه‌یافته درحوزه­‌های مختلف منعقد کنند.

استفاده از قرارداد بیع متقابل در ایران

قراردادهای بیع متقابل در کشور ایران، بیشتر در حوزه انرژی و فعالیت‌های نفت و گاز، استفاده می­‌شوند؛ به دلیل آنکه دست یافتن به سرمایه خارجی و داشتن تخصص موردنیاز برای اقدامات پرهزینه و پیچیده‌­ای مانند استخراج نفت و گاز، از عناصر ضروری بهره­‌برداری از ظرفیت این منابع محسوب می­‌شوند.

بخوانید
حقوق تجارت بین الملل چیست و چه تفاوتی با حقوق بین الملل دارد؟

به زبان ساده­‌تر می­‌توان ادعا کرد که در زمینه­ استخراج‌­های کلان نفت و گاز، دسترسی به فناوری و تجهیزات پیشرفته مساوی با توسعه و پیشرفت در زمینه صادرات انرژی، ارزآوری و در یک کلام، رشد اقتصادی کشور است.

 کشور ایران در اوایل دهه ۷۰ که با مشکلات تجهیزاتی و سرمایه‌ه­ای در زمینه استخراج انرژی به ویژه نفت خام دست­‌به‌­گریبان بود، با استفاده از ظرفیت قراردادهای بیع متقابل توانست با جذب سرمایه و خدمات و تجهیزات مورد نیاز، استخراج نفت خود را تا حد بسیار زیادی بهبود ببخشد.

 از نمونه‌های معروف این قراردادها در ایران می­‌توان به قراردادهای بیع متقابل مابین ایران و شرکت‌­های خارجی مانند شرکت شل و شرکت توتال در زمینه تامین تجهیزات اکتشافات نفتی و احداث و توسعه میادین نفتی اشاره کرد.

مزیت قرارداد بیع متقابل چیست؟

این نوع قراردادها، در شرایط ویژه­‌ای مانند زمان تحریم‌­های اقتصادی، می‌­توانند موجب انتقال سرمایه و فناوری و درصورت توافق، انتقال آموزش‌­های فنی به نیروی انسانی کشورهای تحت تحریم شوند.

قراردادهای بیع متقابل برای طرفین آن مزایایی مانند سهولت بازاریابی و بهره‌­گیری از فرصت‌های تجاری دوسویه را همراه دارد. همچنین این قراردادها، تسلط شرکت خارجی بر منابع داخلی یک کشور را به همراه ندارد چرا که تاسیس و بهره‌­برداری پروژه، تحت مدیریت و نظارت کامل کشور میزبان صورت می­‌گیرد و کشور سرمایه­‌گذار، صرفاً مقدمات تاسیس و بهره­‌برداری تا مرحله کلید زدن پروژه را برعهده می­‌گیرد و پس از آن به موجب قرارداد، هیچ حق و ادعایی در خصوص مالکیت پروژه احداث شده را ندارد.

به بیان دیگر، هدف قراردادهای بیع متقابل، آنگونه که در صنایع نفتی ایران منعقد و به کار گرفته‌­شده­‌اند، تضمین حاکمیت دولت بر منابع ارزشمند نفت و گاز و حفظ نظارت دولت بر عملیات‌­های استخراج و بهره­‌برداری این منابع، همگام با بهره‌­مندی از سرمایه و فناوری پیشرفته و خدمات خارجی است.

به‌­طور مثال یکی از بندهای قراردادهای بیع متقابل که در حوزه نفت به چشم می­‌خورد، صراحتاً اعلام می­‌دارد که شرکت ملی نفت ایران، به شرکت نفت خارجی اجازه می­‌دهد تا عملیات توسعه را از طرف و به نام شرکت ملی نفت ایران و نه به­ عنوان یک شریک یا مالک پروژه اجرا کند.

بخوانید
کنوانسیون سازمان ملل مربوط به موافقت نامه‌های حل اختلاف بین المللی از طریق میانجی‌گری

همچنین براساس بندی دیگر، کلیه­ زمین‌­های استفاده شده و اموال خریداری شده برای انجام موضوع قرارداد، اموال شرکت ملی نفت ایران محسوب می‌شوند. از این رو، هرگونه وسایل، کالا، تجهیزات و ماشین‌­آلاتی که باید برای پروژه به‌­کار بروند، توسط شرکت نفتی خارجی اما به نام شرکت ملی نفت ایران تهیه می­‌گردند که این موضوع نگرانی­‌های مالکیت و تسلط کشورهای خارجی را بر منابع داخلی، از بین می‌­برد.

 لازم به ذکر است هدف عمده در استفاده از بیع متقابل در ایران علاوه بر تامین مالی و تجهیزاتی پروژه، کاهش خطرات و ریسک‌­های موجود در تاسیس و بهره‌­برداری پروژه­‌های کلان اقتصادی است، چرا که عمدتاً در این قراردادها، علاوه بر کلیه هزینه­‌های تاسیس پروژه، ریسک­‌های احتمالی در فرایند انجام تعهد نیز برعهده پیمانکار خارجی قرار می­‌گیرد.

نقاط منفی قرارداد بیع متقابل

به گفته بعضی صاحب­نظران، یکی از مهم‌­ترین معایب این نوع قراردادها، از بین بردن انگیزه متخصصان داخلی و تضعیف ظرفیت­‌های تولید فناوری و تجهیزات ملی است. درواقع این قراردادها با ایجاد راهکاری مطلوب و با بازدهی بالا در پیشبرد اقتصادی، می­توانند به تضعیف صنایع داخلی یک کشور دامن بزنند؛ چرا که در این قراردادها اغلب سهم پیمانکاران فرعی داخلی، در صورت وجود نیز بسیار اندک بوده است و از ظرفیت­‌های فنی و مهندسی داخلی استفاده چندانی نمی‌­شود.

همچنین به عقیده برخی منتقدان، شرکت­‌های سرمایه‌­گذار خارجی در انتقال فناوری­‌های روز نیز اغلب کوتاهی کرده و بسیاری از فناوری­‌های مهم و تجهیزات کلیدی خود را به راحتی به کشورهای میزبان منتقل نمی­‌کنند.

جمع‌بندی

درمجموع می‌­توان انعقاد قراردادهای بیع متقابل را مانند بسیاری از قراردادهای بین­‌المللی دیگر، دارای مزایای فراوان برای کشورهای درحال توسعه و معایبی قابل توجه دانست که با بهره­‌گیری از کارشناسان خبره در امور تنظیم قرارداد و نظارت مستمر بر مرحله اجرای پروژه، می­‌توان بسیاری از این خطرات احتمالی را به حداقل رساند.

کارشناسان تنظیم قرارداد وبسایت وینداد، آماده همیاری و همکاری با متقاضیان محترم، در تمام مراحل نگارش قرارداد هستند.

برای استفاده از خدمات وبسایت ما در زمینه قراردادها، می‌­توانید از طریق بخش تنظیم و بررسی قرارداد با ما در ارتباط باشید.


0 دیدگاه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت در خبرنامه هفتگی
عضویت در خبرنامه

هر یکشنبه صبح آخرین مطالب و نکات حقوقی را دریافت کنید!

close-link