'9 زمان خواندن

در ادامه مطالب مجله‌ی حقوقی وینداد در زمینه‌ی حقوق مالکیت فکری، این بار می‌خواهیم به یکی دیگر از
موضوعات مهم و نو در این دسته از حقوق بپردازیم. این موضوع جدید نام دامنه می‌باشد و در این مطلب از
مجله‌ی حقوقی وینداد ابتدا می‌خواهیم بدانیم نام دامنه چیست و چه مفهومی را در بر می‌گیرد و از چه
قسمت‌هایی تشکیل شده و در نهایت به کارکرد و جایگاه آن در حقوق مالکیت فکری در فضای مجازی خواهیم
پرداخت.

مفهوم نام دامنه چیست؟

در اینترنت برای اینکه هر کامپیوتری بتواند با کامپیوترهای میزبان ارتباط برقرار کند و اطلاعات پردازش شده را تامین کند، به یک نشانی انحصاری نیاز دارد. درواقع این نشانی انحصاری یک زنجیره‌ی پیچیده از ارقام و اعداد طولانی می‌باشد که به این نشانی انحصاری آی پی می‌گویند و نام دامنه به نشانی متنی برای یک محل در اینترنت اطلاق شده که این نشانی‌های متنی مطابق با نشانی‌های آی پی هستند. ممکن است این ابهام ایجاد بشود که چگونه کامپیوترها این نشانی‌های متنی را به نشانی‌های عددی تبدیل می‌کنند؟ برای این منظور کامپیوترها به مجموعه‌ای از اطلاعات نیاز دارند که به آن‌ها کمک می‌کند که بتوانند از طریق ترجمه‌ی نام دامنه به نشانی‌های آی پی برسند و ارتباط اینترنتی برقرار کنند. به این مجموعه، سیستم نام دامنه می‌گویند. ولی درنهایت چرا در فضای اینترنت ما ترجیح می‌دهیم از نام‌های دامنه استفاده بکنیم؟ ما از نام دامنه برای احراز هویت سایت مورد نظرمان استفاده می‌کنیم و این برای ما روش آسان‌تریست تا بخواهیم به مانند رایانه‌ها نشانی‌های عددی را به خاطر بسپاریم.

قسمت‌های مختلف نام دامنه چیست؟

نام‌های دامنه معمولا از سه یا حداقل دو قسمت تشکیل شده‌اند که هر کدام از این موارد، نشان دهنده‌ وضعیت شخصی‌ست که نام دامنه به نام وی ثبت شده است. این سه قسمت به ترتیب از چپ به راست عبارتند از:
نام دامنه سطح سوم، نام دامنه سطح دوم و درنهایت نام دامنه سطح اول یا عالی. در ادامه به هر کدام از این قسمت‌ها می‌پردازیم تا ببینیم نام دامنه چیست.

نام دامنه سطح سوم چیست؟

نام دامنه سطح سوم به دارنده آن این امکان را می‌دهد که از سایر دارندگان نام دامنه متمایز شود. این سطح متمایز کننده معمولا از حروف اول نام سازمان‌ها و موسسات و یا حتی علائم تجاری آن‌ها در شکل متنی به عنوان نام دامنه تشکیل شده است. با این اقدام کاربران و مصرف کنندگان اینترنتی کالاها و خدمات صاحب نام دامنه را از کالاها و خدمات دیگران تمایز می‌بخشند.

نام دامنه سطح دوم چیست؟

نام دامنه سطح دوم نشان دهنده ماهیت یک سازمان است. در این مرتبه می‌توان با توجه به حیطه‌ی فعالیت آن سازمان از پسوندهای مختلفی نظیر com، org، edu، gov، ac و net استفاده کرد. هر کدام از این پسوندها نشان دهنده ماهیت متفاوتی هستند که به برخی از آن‌ها می‌پردازیم. در موارد فوق معمولا com توسط شرکت‌ها و موسسات تجاری، edu توسط نهادهای علمی و آموزشی، org توسط سازمان‌های غیرانتفاعی به عنوان نام دامنه سطح دو انتخاب می‌شود. همینطور پسوند ac نشان دهنده آکادمیک بودن ثبت کننده می‌باشد.

نام دامنه سطح اول یا عالی چیست؟

نام دامنه سطح اول تشکیل شده از نام اختصاری یا همان کد کشورها می‌باشد. برای مثال می‌توان به ir پسوند ایران، fr پسوند فرانسه، ch پسوند سوئیس، tr پسوند ترکیه و nl پسوند هلند اشاره کرد. ثبت این سطح از نام دامنه با دشواری ممکن است به این دلیل که استفاده از این سطح نام دامنه بر انتساب آن پایگاه اینترنتی به یک کشور مشخص دلالت دارد و برای استفاده از این سطح باید تشریفاتی قانونی جهت به ثبت رساندن آن رعایت شود. البته ناگفته نماند که در برخی کشورها برای ثبت این سطح از نام دامنه محدودیتی وجود ندارد.
برای تبیین بهتر مفاهیم فوق، قسمت‌های مختلف یک نام دامنه را با هم بررسی کنیم:
https://www.vindad.com
نام دامنه تیم مشاوره حقوقی وینداد را با هم بررسی کنیم. این نام دامنه دارای دو سطح از سطوح نام دامنه می‌باشد. سطح سوم آن که سطح متمایز کننده می‌باشد قسمت (vindad) و سطح دوم که نشان دهنده ماهیت نام دامنه می‌باشد قسمت (com) است که همانطور که گفتیم معمولا شرکت‌ها و موسسات تجاری از این نوع پسوند برای نشان دادن ماهیت خود استفاده می‌کنند.

بخوانید
قرارداد حقوق مالکیت فکری با شرکت‌های سرمایه گذاری خطرپذیر

کارکرد نام دامنه چیست؟

نام دامنه دارای دو کارکرد اصلی می‌باشد:
یکی از این کارکردها که قبل‌تر به آن اشاره کردیم این است که نام دامنه در شبکه اینترنت امکان برقراری ارتباط را تسهیل می‌کند و به کاربران اینترنت این امکان را می‌دهد که راحت‌تر به سایت مورد نظر خود دسترسی پیدا کنند.

دیگر کارکرد اصلی این است که نام دامنه می‌تواند معرف و نشان دهنده شهرت و اعتبار یک وب‌سایت باشد و یا یک علامت تجاری مخصوص در اینترنت باشد.

همانطور که گفتیم نام دامنه منشا و کیفیت یک کسب و کار و کالاها و یا خدمات دارنده آن نام دامنه را از سایر رقبا متمایز می‌سازد و به این دلیل شناسه نام دامنه در اینترنت از ارزش اقتصادی بیشتری برخوردار است. برای سازمان‌ها و شرکت‌ها، نام دامنه به مانند علامت تجاری دارای اهمیت بسیاری است و از این رو تلاش می‌کنند تا جایی که بتوانند نام دامنه را با نام تجاری خود مطابق گردانند تا بتوانند در فضای اینترنت به راحتی در ذهن مشتریان خود ثبت شوند.

جایگاه نام دامنه در حقوق مالکیت فکری

تعیین قواعد مربوط به نام دامنه دارای سه مرجع مختلف می‌باشد و این قواعد هنوز به قاعده حقوقی روشن و شفاف تبدیل نشده‌اند و هنوز جای کار دارند. این سه مرجع مختلف دادگاه‌ها، قانونگذار و موسسه اینترنتی نام‌ها و اعداد انتقالی می‌باشند. با توجه به این که موضوع نام دامنه در فضای اینترنتی می‌باشد، از این حیث بطور همزمان به حقوق داخلی و خارجی مربوط می‌شود و به این دلیل موارد حقوقی مربوط به نام دامنه با پیچیدگی‌های خاصی رو‌به‌رو است. نظریات مختلفی درخصوص نام دامنه و حقوق مربوط به آن وجود دارد که مهم‌ترین و مطرح‌ترین آن این است که بیشتر دادگاه‌ها در پرونده‌هایی با موضوع سوء استفاده از نام دامنه، آن را با استناد به قواعد حاکم بر علامت تجاری حل و فصل می‌نمایند. نام دامنه به دو طریق با علامت تجاری ارتباط دارد.

اول آن که در بحث علامت تجاری داریم که در صورتی که میان علامت یا علامت تجاری با یک علامت مشهور مشابهتی وجود داشته باشد، نقض ویژگی تمایز میان علامت‌ها به حساب می‌آید و درواقع این علامت‌های تجاری که ثبت می‌شوند باید دارای اوصاف و یک قالب متمایزکننده باشند تا بتوان آن را از دیگر علامت‌ها تشخیص داد. با توجه به این موضوع، در نام دامنه ممکن است این ویژگی متمایزکننده میان نام دامنه و علامت تجاری رعایت نشود که سبب می‌شود دعوای نقض حق بر علامت تجاری مطرح شود.

دیگر آن که نام دامنه ممکن است با یک علامت یا علامت تجاری مشهور مشابهت داشته باشد که این موضوع می‌تواند به اعتبار تجاری یا سازمانی آن علامت مشهور آسیب وارد بکند. البته قواعد راجع به علامت تجاری زمانی قابل استناد است که آن نام دامنه در جهت و هدف تجاری باشد و اگر آن نام دامنه برای اهدافی غیرتجاری ایجاد شده باشد حتی اگر با علامت تجاری‌ای شباهت داشته باشد، نمی‌توان گفت که نقض حق بر علامت تجاری رخ داده است و سوء استفاده تجاری محقق نشده است.

نقض علامت تجاری با استفاده از نام دامنه، یکی از شایع‌ترین موارد نقض علامت در فضای سایبر می‌باشد. برای دانستن حل و فصل اختلافات مربوط به نام دامنه، به این مطلب در مجله حقوقی وینداد مراجعه کنید. در ادامه می‌خواهیم بیشتر به جایگاه نام دامنه در حقوق مالکیت فکری بپردازیم. با ما همراه باشید.

قاعده تقدم اقدام کننده

قاعده تقدم اقدام کننده که موسوم به (First Come First Served) نیز می‌باشد، برای گرفتن نام دامنه حائز اهمیت است. درواقع این قاعده بیان می‌کند که “هر کس زودتر بیاید، زودتر می‌گیرد.”
تصور کنید چند شخص بطور همزمان اقدام به ثبت عبارتی خاص به عنوان نام دامنه کرده باشند. در این حالت نام دامنه با آن عبارت خاص مورد نظر به شخصی تعلق می‌گیرد که زودتر اقدام کرده باشد. اما این موضوع بیشتر در سطح داخلی ممکن است و در سطح بین‌المللی این موضوع با مشکلاتی مواجه است. با توجه به سطوح مختلفی که از نام دامنه بیان کردیم، فرض کنید در فضای اینترنت با دو نام دامنه (roshan.com) و (roshan.org) رو‌به‌رو ‌شویم. برای یک کاربر عادی و غیرحرفه‌ای تفاوت چندانی بین این دو نام دامنه وجود ندارد با اینکه ماهیت فعالیت آن‌ دو از همدیگر متفاوت است. حتی در این حالت ممکن است این دو نام دامنه از دو کشور متفاوت باشند. با توجه به مواردی که گفتیم اگر در این حالت قاعده فوق را بپذیریم، ممکن است شخصی نام دامنه‌ای را ثبت کند که آن نام متعلق به یک شرکت مشهور باشد یا حتی علامت تجاری آن باشد که در این موقعیت آن نام دامنه به آن شخص که زودتر اقدام کرده تعلق می‌گیرد و حقوق مالکیت فکری نسبت به آن شرکت مشهور یا آن علامت تجاری درنظر گرفته نمی‌شود. با این وضعیت ممکن است اشخاصی با اهداف نامشروع به دنبال ثبت نام دامنه‌هایی بروند که در فضای واقعی آن نام‌ متعلق به یک شرکت یا حتی علامت تجاری آن باشد. در این حالت آن شخص به دنبال این است که در قبال دریافت مبلغ کلان و امتیازهای مالی، نام دامنه مذکور را به آن شرکت بفروشد. ناگفته نماند که در این موارد دعوای نقض حق بر علامت تجاری به راحتی به نتیجه نمی‌رسد.

بخوانید
مالکیت فکری نانو + تجاری‌سازی فناوری نانو در سایه مالکیت فکری

نظام حقوقی حمایت از نام دامنه

علاوه بر حمایت از نام دامنه ذیل نظام علامت تجاری و قواعد و مقررات راجع به آن، از نام دامنه ذیل موارد دیگری می‌توان حمایت کرد. یکی از این موارد که به آن می‌توان اشاره کرد دارا شدن بلاجهت می‌باشد. موضوع دارا شدن بلاجهت که در حقوق ما تحت موضوعات دکترین استرداد به آن پرداخته شده و همینطور در فقه تحت عنوان اکل مال به باطل مورد توجه قرار گرفته است، از مواردی می‌باشد که می‌توان به کمک آن از نام دامنه حمایت کرد.

فرض کنید شخصی اقدام به ثبت نام دامنه‌ای کرده باشد که آن اسم را از روی علامت تجاری شرکتی انتخاب کرده و ذیل این نام دامنه به ارائه و فروش کالاهایی مشابه می‌پردازد. در این حالت به اعتبار آن شرکت لطمه وارد می‌شود و مشتریان و مصرف‌کنندگان به اشتباه و گمراهی می‌افتند. اگر نتوان به کمک نظام علامت تجاری این اختلاف را حل و فصل نمود، باید از موضوع دارا شدن بلاجهت استفاده کرد. دارا شدن بلاجهت به این معناست که یک شخص به هزینه دیگری دارا شده و از این روش به او نفعی رسیده باشد بدون آنکه اقدام او سبب مشروع یا قانونی‌ای داشته باشد یا به اصطلاح سبب مملکی موجود نباشد.

تفاوت این مورد با علامت تجاری این است که اثبات نقض حق در علامت تجاری دارای قواعد و مقررات مشخص و همچنین دارای ضمانت اجرای روشن می‌باشد. درصورتی که طرح دعوا ذیل دارا شدن بلاجهت نیاز به اثبات عناصر دعوا است که نسبت به مورد قبل سخت‌تر می‌باشد. مورد دیگر که می‌توان ذیل آن از نام دامنه حمایت کرد نظام رقابت نامشروع یا همان رقابت غیرمنصفانه می‌باشد. در فضای تجارت و قراردادهای تجاری باید از ابزارها، وسایل و امکانات مشروع استفاده کرد و از ابزارها، وسایل و امکاناتی که ممکن است صدق به سوء نیت آن‌ها بشود و سوء استفاده از حقی به کمک آن‌ها صورت بگیرد، نباید استفاده کرد. از مصادیق این موضوع می‌توان به نام دامنه و استفاده نامشروع از آن اشاره کرد.

نام دامنه در حقوق ایران

در کشور ما مقرراتی که نام دامنه را مورد توجه قرار داده باشند، متعدد نیستند و در این خصوص تنها می‌توان به ماده 66 قانون تجارت الکترونیک استناد کرد. به این ماده بپردازیم.
ماده 66 ق.ت.ا: “به منظور حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان و تشویق رقابت‌های مشروع در بستر مبادلات الکترونیکی استفاده از علایم تجاری به صورت نام دامنه (Domain Name) و یا هر نوع نمایش برخط (Online) علایم تجاری که موجب فریب یا مشتبه شدن طرف به اصالت کالا و خدمات شود ممنوع و متخلف به مجازات مقرر در این قانون خواهد رسید.”
این ماده نام دامنه را تنها در حوزه‌ی خاصی مورد توجه قرارداده و آن را فقط با هدف تجاری درنظر گرفته است. درواقع ماده فوق نقض حق علامت تجاری به صورت نام دامنه با شرط اینکه سبب گمراه شدن مصرف‌کننده شود را تصریح کرده است و درخصوص نام‌های دامنه‌ای که اهداف آن‌ها غیرانتقاعی است در ماده فوق به آن اشاره‌ای نشده است.

درخصوص نام دامنه و موضوعات مختلف مربوط به حقوق مالکیت فکری سوالی دارید؟

موضوعات مربوط به انواع حقوق مالکیت فکری دارای ابعادی نو و جدید در نظام حقوقی ما می‌باشد و پرداختن به این موارد و آشنایی با آن‌ها و جلوگیری از آسیب‌های احتمالی نیازمند تخصص و تجربه است و حل و فصل اختلافات در این زمینه با پیچیدگی‌های بسیاری رو‌به‌رو است. به همین دلیل استفاده از راهنمایی‌های مناسب و مشاوران حقوقی با تجربه کمک شایانی به افراد می‌کند و آن‌ها را از خسارات متعدد حفظ می‌کند. شما می‌توانید از طریق وبسایت ما با کارشناسان و مشاوران حقوقی حقوق مالکیت فکری در ارتباط باشید و به کمک تیم مشاوره حقوقی وینداد و دعاوی تخصصی ما از حقوق خود صیانت کنید.

دسته‌ها: مالکیت فکری

0 دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت در خبرنامه هفتگی
عضویت در خبرنامه

close-link