امضای الکترونیکی محصولی است از قرن ۲۱، هزاره سوم، دهه‌­های دیجیتال، عصر الکترونیک. مهم نیست این دوره را چه می‌­نامیم. عصر دیجیتال بالاتر از هر چیزی قرار گرفته است و به نظر می‌رسد که با گذشت سال­ها، شتاب بیشتری می­‌گیرد. از زمان آغاز این عصر تقریباً دو دهه گذشته است و این هزاره جدید با تعریف فرآیندهای دیجیتالی جدید، به‌­تدریج قابلیت­‌های آسان و بی­‌سابقه‌­ای را در بازار الکترونیک بوجود آورده است. اما همان­طور که در آغاز این دهه قرار گرفته‌­ایم، بسیاری هنوز دقیقاً نمی­‌دانند که امضای الکترونیکی (eSignature) چیست، چگونه می­‌توان از آن استفاده کرد و از مزایای آن بهره‌­مند شد.

امضای الکترونیکی به چه مفهومی است؟

همان­گونه که می‌­دانیم امضای کاغذی یک نمایه دست‌­نویس از نام و نام خانوادگی یا لقب شخص است. ماهیت قانونی آن تأیید هویت فرد است و رضایت، وضعیت قراردادی و تایید اطلاعات موجود در یک سند را نشان می‌­دهد. امضای الکترونیکی هم تمامی آثار امضای دست‌­نویس از نظر ایجاد آثار حقوقی را داراست و ماهیتی شبیه به امضای دستی و اثر انگشت، اما با مفهومی دقیق­‌تر و امن‌­تر در دنیای الکترونیک دارد. امضای الکترونیکی بیانگر قصد فرد برای پذیرش محتوای یک سند یا مجموعه­‌ای از اطلاعات مرتبط با آن امضاء است که از نظر قانون هم به رسمیت شناخته شده و نشان می­‌دهد که امضا­کننده قصد پایبندی به مفاد و شروط سند را دارد.

امضای الکترونیکی چه ضرورتی دارد؟

ظهور و گسترش روزافزون تجارت الکترونیکی مستلزم ایجاد اعتماد و اطمینان در افکار عمومی نسبت به این نوع از تجارت می­‌باشد و واضح است که این اعتماد در بستر تضمین امنیت و اعتبار تبادلات الکترونیکی داده‌­ها صورت می­‌گیرد. از عوامل مهمی که باعث اعتبار سند یا هر قرارداد دیگری می­‌شود صحت انتساب آن به صادرکننده سند یا قرارداد است و این مهم از طریق امضاء یا مهر کردن سند صورت می­‌گیرد. از آنجایی که در قوانین و مقررات کسب‌وکارهای اینترنتی، امضای الکترونیکی پدیده‌ای نوظهور است در قراردادهای الکترونیکی هم باید براساس ویژگی­‌های خاص مربوط به این نوع قراردادها که به شیوه الکترونیکی صادر شده‌­اند صحت انتساب آن­ها را از طریق قوانین به صادرکننده احراز کرد. بنابراین همانند حقوق سنتی، اثر امضاء الکترونیکی هم الزام صادرکننده به مفاد سند و بهره‌­مندی از امتیازات آن در فرض وجود رابطه قراردادی مبتنی بر این اصل است:

«اسناد بدون امضاء فاقد اعتبار و اثر حقوقی هستند»

مستندات قانونی امضای الکترونیکی چیست؟

طبق قانون نمونه دفاتر اسناد رسمی ایالات متحده، در بند ۷ ماده ۱۴، امضای الکترونیکی این­گونه تعریف می­‌شود: هرگونه صدا، علامت یا فرآیند الکترونیکی که به مدرک الکترونیکی با در نظر گرفتن شرایط علمی مربوط بدان، الحاق یا با آن همسان شده و این امضاء از سوی شخصی که قصد پذیرش مدارک را دارد، درج شده یا به دستور و برای او طراحی شده است.

 بسیاری از کشورها، بین سال‌های ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ میلادی، با استفاده از مقررات بین‌المللی موجود و رهنمون‌های ارائه شده در خصوص امضای الکترونیکی مبادرت به قانون­گذاری در این زمینه کرده‌اند و در حال حاضر می‌توان گفت امضای الکترونیکی در تمام نظام‌های حقوقی مورد پذیرش قرار گرفته است. قانون تجارت الکترونیک ایران نیز در بند «ی» از ماده ۲، در تعریف امضای الکترونیکی مقرر می‌دارد: امضای الکترونیک عبارت از هر نوع علامت منضم شده یا به نحو منطقی متصل شده به داده پیام است که برای شناسایی امضاء‌کننده داده پیام مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 امضای الکترونیکی چه انواعی دارد؟

تاکنون روش‌های مختلفی در خصوص چگونگی انجام امضای الکترونیکی از زمان پیدایش فن‌آوری آن و با توجه به افزایش ضریب امنیت، معرفی و به‌­کار گرفته شده است که به‌­طور کلی به دو دسته تقسیم می­‌شود:

امضای الکترونیکی ساده

مانند امضای یک سند و ارسال یک کپی اسکن شده بوسیله حساب ایمیل، نام کاربری و رمز عبور، یا پذیرش شرایط و ضوابط یک وب سایت می‌­باشد. پیوند منطقی بین حساب ارسالی (آدرس ایمیل) و امضا وجود دارد. با این حال، در واقع ثابت نمی­‌کند که امضاکننده واقعی چه کسی است. این دسته از امضا، پایین‌­ترین سطح از امنیت را ارائه می­‌دهد.

امضای الکترونیکی پیشرفته

که مطابق با الزامات زیر است:

منحصر به فرد امضاکننده باشد؛

به وسیله امضاکننده و یا تحت اراده انحصاری وی صادر شده باشد؛

هویت امضاکننده داده پیام را معلوم نماید؛

با داده­‌های پیام امضا شده به گونه‌­ای مرتبط باشد که هر تغییر بعدی در آن داده­‌های پیام قابل تشخیص باشد.

یک امضای پیشرفته الکترونیکی دارای امنیت بالاتری نسبت به امضای ساده است.

امضای دیجیتال

 پیشرفته‌ترین و پرکاربردترین نوع از امضاهای الکترونیکی که مبتنی بر علم رمزنگاری است و به دلیل امنیت بالای آن جایگزین سایر روش‌های موجود شده و بیشتر قانون­گذاران از جمله قانون­گذار تجارت الکترونیک ایران این شیوه از امضاء را پذیرفته‌اند.

استفاده از امضای دیجیتال چه مزایایی دارد؟

امضای دیجیتال یکی از روش‌­های ایمن‌­سازی اطلاعات و از روش­‌های معتبر حفظ امنیت در شبکه می­‌باشد. این روش به خصوص در مساله تجارت الکترونیک و مدیریت اسناد الکترونیکی جایگاه ویژه‌­ای دارد. امضای دیجیتالی تصدیق هویت، امنیت، محرمانه بودن، امانت‌­داری و غیرقابل­‌انکار بودن را تامین می­‌کند.

بر خلاف امضای دستی، که هر تغییری در محتوا و مفاد سند امضاشده به سادگی قابل تشخیص است، در امضای دیجیتال امکان جعل یا تغییر اسناد غیرممکن و هر تغییر در سند موجب نامعتبر شدن امضای دیجیتال آن می‌­شود. در امضای دیجیتال فرد به هیچ عنوان امکان انکار سند را ندارد، زیرا به‌وسیله امضای دیجیتال روی سند و گواهی الکترونیکی فرد، می­‌توان به هویت امضاکننده آن پی برد. برخلاف امضای دستی که ثابت است، امضای دیجیتال هر سند برای آن سند منحصربه‌فرد و مرتبط با محتوای آن سند است. به‌­عبارتی امکان جداسازی امضای دیجیتال از روی سند به منظور استفاده مجدد روی سندی دیگر با جایگزین نمودن آن با امضای دیگر امکان‌پذیر نیست.

یک مزیت برجسته امضای دیجیتال پشتوانه حقوقی آن در کشور است از این رو قانون تجارت الکترونیک ایران در ماده ۷ اعتبار قانونی امضای دیجیتال را بیان می­‌کند. بدین صورت که: هرگاه قانون، وجود امضا را لازم بداند، امضای الکترونیکی مکفی است. پس براساس این ماده، امضای دیجیتال به‌تنهایی و بدون نیاز به امضای دستی برای قانون کفایت می­‌کند.

سخن آخر

از آن­جا که سطوح مختلفی از امضاهای الکترونیکی متناسب با شرایط و براساس نیازهای تجاری منحصربه‌فرد متفاوت است، باید از طریق تجزیه و تحلیل مشخص کرد کدام نوع امضای الکترونیکی در هر مورد مناسب است. هر کسب‌وکاری می­‌تواند با یادگیری نحوه استفاده از امضای الکترونیکی و اتخاذ یک پلتفرم از مزایای امضای الکترونیکی بهره‌­مند شود. اگر در کسب‌وکار خود از امضای الکترونیکی استفاده می‌کنید بهتر است قوانین و شرایط وب‌سایت خود را به‌روزرسانی نمایید.


پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت در خبرنامه هفتگی
عضویت در خبرنامه

هر یکشنبه صبح آخرین مطالب و نکات حقوقی را دریافت کنید!

close-link