با پیشرفت روز افزون تکنولوژی و گسترش استفاده از ابزارهای اینترنتی، به تدریج فضای مجازی و اینترنتی جای خود را در زندگی مردم باز کرده است و این روزها بخش عمده­‌ای از رفتارهای روزمره افراد در فضای مجازی رخ می­‌دهد. رفتارهایی که هرچند با اعمال واقعی و فیزیکی تفاوت فاحشی دارند اما به همان اندازه تاثیرگذار هستند و می‌­توانند منجر به آسیب­‌ها و ضررهای غیرقابل جبرانی شوند. لذا قانون­گذاران، در سال­های اخیر، برخی از این اعمال را جرم محسوب کرده و قابل پیگیری و مجازات می‌­دانند. از جمله این رفتارهای مجرمانه و متاسفانه پرتکرار، انتشار مطالب دروغ و خلاف واقع و هتک حیثیت و نشر اکاذیب و آبرو افراد است. در مطلب حاضر به بررسی این جرایم و رفتارهایی که مصداق این بزه‌­ها محسوب می­‌شوند می­‌پردازیم. با وینداد همراه باشید.

جرم نشر اکاذیب و انتشار مطالب دروغ چیست؟

جرم نشر اکاذیب و انتشار مطالب دروغ، جرمی است که امکان تحقق آن هم در فضای مجازی و هم در فضای حقیقی و از طریق ابزار و وسایل مختلف امکان­پذیر است، لذا ارتکاب آن در فضای حقیقی در ماده 698 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 مورد اشاره قرار گرفته و انتشار مطالب کذب در رسانه، نشریات و… از طریق این ماده قابل مجازات است. اما هنگامی که مطالب دروغ در بستر فضای مجازی پخش شود و یا از ابزار رایانه‌­ای برای انتشار این مطالب استفاده شود، این جرم رایانه­‌ای محسوب شده و مقررات ماده 18 قانون جرایم رایانه­‌ای در مورد آن اعمال می­‌گردد. در این ماده، برای تحقق جرم نشر اکاذیب سه رفتار بیان شده است:

نخست پخش کردن مطلبی به دروغ در فضای مجازی؛

دوم در دسترس دیگران قراردادن مطالب دروغ؛

و سوم نسبت دادن یک چیز یا رخداد دروغ و خلاف حقیقت به دیگری؛

این جرم از جرایم مطلق می‌­باشد، به این معنی که برای واقع شدن آن نیازی به تحقق نتیجه‌­ای خاص نیست. به طور مثال نیازی نیست که انتشار مطالب دروغ سبب ورود ضرر و زیان اعم از مادی یا معنوی یا بی آبروشدن بزه‌­دیده شود و صرف ارتکاب عمل نشر اکاذیب توسط مرتکب کفایت می­‌کند. بنابراین شاکی خصوصی نیز در ضمن شکایت خود نیازی به ارایه مدارک لازم برای اثبات ورود ضرر به خود را ندارد.

در خصوص عنصر روانی جرم یعنی قصد و نیت مرتکب جرم باید گفت:

اولاً: این جرم از جرایم عمدی است و شخصی که سهواً و از روی اشتباه مطلبی را در فضای مجازی منتشر می­‌کند، نمی‌­توان به مجازات جرم نشر اکاذیب محکوم کرد. بنابراین وجود عمد در فعل انتشار و یا در دسترس قرار دادن یا نسبت دادن مرتکب ضروری است.

ثانیاً: مرتکب باید به کذب بودن مطالب آگاهی داشته باشد، یعنی اگر شخصی مطالبی را به تصور این­که مطابق واقع هستند و به عنوان خبر واقعی منتشر کند، مرتکب جرم نشر اکاذیب نشده است. البته در این زمینه اختلاف نظراتی مشاهده می‌­شود و برخی از حقوقدانان معتقدند باتوجه به عبارت «راساً یا به عنوان نقل قول» قانون­گذار تلاش کرده است از انتشار اخبار کذب در جامعه جلوگیری کند و علم و آگاهی به دروغ بودن شرط تحقق بزه نباشد، بلکه عدم اطمینان در مورد صحت مطالب منتشره قبل از انتشار کفایت می‌کند.

ثالثاً: در این ماده وجود سوءنیت خاص برای تحقق جرم لازم است و آن «قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی» است. به این معنی که هرچند این جرم نیازی به تحقق نتیجه ندارد، اما مرتکب باید چنین قصدهایی داشته باشد. پس به طور مثال شخصی که به منظور کمک کردن به دیگری در میان اقوام و دوستان به دروغ شایعه خروج وی از کشور را منتشر می­‌کند نمی­‌توان مرتکب جرم نشر اکاذیب دانست.

لازم به ذکر است با توجه به اشاره ماده به عبارت «به عنوان نقل قول»، لازم نیست ناشر یا ارایه­‌کننده اکاذیب یا نسبت­ دهنده اعمال خلاف واقع شخصاً آن مطالب را ذکر کرده باشد، بلکه اقدام به باز نشر یا ارایه مطالب دروغ به نقل از دیگران هم برای تحقق جرم کفایت می‌­کند.

منظور از هتک حیثیت چیست و چگونه اتفاق می‌افتد؟

هتک حیثیت عبارت است از اقدامی است که سبب تحقیر و پایین آوردن ارزش و اعتبار افراد در میان جامعه و ایراد ضربه به آبرو و حیثیت آن­ها می‌­گردد. قانون­گذار در مواد 16 و 17 قانون جرایم رایانه­‌ای در خصوص رفتارهایی که منجر به هتک حیثیت افراد می­‌شود، اقدام به جرم انگاری کرده است. در جرم موضوع ماده 16،  برای تحقق بزه دو رفتار مطرح شده است:

اول: حالتی که فرد با تغییر یا تحریف فیلم یا صوت یا تصویر متعلق به دیگری آن­ها را منتشر می­‌کند.

دوم: حالتی که فرد محتوای تغییر یا تحریف یافته توسط دیگری را با علم به تغییر یا تحریف منتشر می‌­کند.

مطابق تبصره همین ماده، اگر تغییر یا تحریف به صورت مستهجن باشد، مرتکب به حداکثر هر دو مجازات مقرر در ماده محکوم خواهد شد.

اما آیا این جرم همانند نشر اکاذیب جرمی مطلق است یا باید این انتشار فیلم یا تصویر منجر به ضرر شود؟

بزه موضوع ماده 16 قانون جرایم رایانه­‌ای، مقید به نتیجه است؛ یعنی هر دو حالت رفتاری تغییر و تحریف و انتشار و نیز انتشار با علم به تغییر و تحریف، باید عرفاً موجب هتک حیثیت گردد و علیه آبروی قربانی باشد. با توجه به لفظ عرفاً، در خصوص هتک حیثیت قانون عرف را معیار قرار داده است و ملاک تشخیص هتک حیثیت عرفی، شرایط زمانی و مکانی است.

ماده 17 قانون جرایم رایانه‌­ای، در راستای حمایت از حریم خصوصی، به موضوع انتشار اسرار خصوصی و محتویات خانوادگی که جرمی ضد حریم خصوصی می­‌باشد پرداخته است. رفتار مجرمانه موضوع این ماده حالتی است که مرتکب صوت، تصویر، فیلم یا اسرار دیگری را بدون ایجاد تغییر و تحریف، در فضای مجازی منتشر کرده یا در دسترس دیگران قرار داده است؛ اما با توجه به این که این عکس­‌ها بدون رضایت مالک آن­ها منتشر شده و جز اسرار وی محسوب می­‌شود، مرتکب به مجازات حبس یا جزای نقدی یا هردو محکوم خواهد شد. البته لازم به ذکر است که این جرم نیز نیاز به نتیجه دارد و انتشار این تصاویر باید منجر به ضرر یا هتک حیثیت قربانی شود. پس انتشار تصویر عکس رسمی یا پرسنلی دیگری در فضای مجازی مجازاتی در پی ندارد.

به منظور تحقق جرایم مواد 16 و 17 قانون جرایم رایانه­‌ای، هم­چون جرم نشر اکاذیب، مرتکب باید عمد در عمل داشته باشد و هم­چنین نسبت به صوت یا تصویر یا فیلم خصوصی یا خانوادگی یا اسرار متعلق به دیگری آگاهی داشته باشد.

در ضمن این بحث باید به جرم تهدید به انتشار تصاویر خصوصی دیگری نیز اشاره کرد که جرم مجزای دیگری است و مطابق ماده 669 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375:

«هرگاه کسی دیگری را به هر نحو تهدید به قتل یا ضررهای نفسی یا شرفی یا مالی و یا به افشای سری نسبت به خود یا بستگان او نماید، اعم از این­که به این واسطه تقاضای وجه یا مال‌ یا تقاضای انجام امر یا ترک فعلی را نموده یا ننموده باشد به مجازات شلاق تا (74) ضربه یا زندان از دو ماه تا دو سال محکوم خواهد شد».

هتک حیثیت و نشر اکاذیب از جمله جرم هایی‌ است که می‌تواند به راحتی برای شما اتفاق بی‌افتند و به سرعت در فضای مجازی انتشار یابد و این امر نیازمند به کنترل رفتار‌ها و فعالیت های ما در فضای مجازی است. در صورتی که در رابطه با جرایم رایانه‌ای نیاز به وکیل متخصص دارید، از این صفحه درخواست وکیل خود را ثبت نمایید.

هتک حیثیت و نشر اکاذیب در فضای مجازی کدامند و چه مجازاتی دارند؟
5 (100%) 1 vote[s]

دسته‌ها: فضای مجازی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت در خبرنامه هفتگی
عوضیت در خبرنامه

هر یکشنبه صبح آخرین مطالب و نکات حقوقی را دریافت کنید!

close-link