'6 زمان خواندن

سال گذشته وقتی بعد از مدت‌ها آب زاینده رود باز شد، یکی از عکاسان صاحب نام عکسی از رودخانه را در صفحه اجتماعی خود منتشر کرد. عکس فوق العاده‌ای بود، عکاس برای ثبت آن زحمت زیادی کشیده بود و با واکنش‌های مثبت زیادی رو به رو شد. در همین حال عکس توسط یک روزنامه و چند وب سایت بدون اینکه نامی از عکاس ذکر شود استفاده شد. عکاس اعتراض‌های زیادی کرد و اعلام کرد که عکس او را بدون اجازه او منتشر کرده‌اند. در نهایت چند روز بعد سایت‌ها و روزنامه ازعکاس عذرخواهی کردند و عکس را با اجازه عکاس و با ذکر نام او منتشر کردند.

کپی‌رایت عکس چیست؟ اگر عکاس با وجود این اعتراضات به حق خود نمی‌رسید، چطور می‌توانست از حق مالکیت معنوی و فکری که نسبت به عکس خود دارد، دفاع کند؟ آیا در قانون ایران کپی رایت آثار هنری ضمانت اجرایی دارد؟ چگونه می‌توان آن را اعمال کرد؟

یک اثر هنری هنگامی ارزش می‌یابد که دیده شود. بنابراین عکاسان و سایر پدیدآورندگان آثار هنری پس از خلق اثر آن را به نمایش می‌گذارند. با این حال مسئله کپی‌رایت عکس و حفظ مالکیت معنوی و مالی آثارشان دغدغه همیشگی آنها بوده است. مسلما هر هنرمندی برای خلق اثرش زحمات زیادی می‌کشد و انتظار می‌رود به عنوان خالق این آثار از همه امتیازات آن استفاده کند و اگر کسی آن را نقض کرد بتواند از حقوق خود دفاع کند.

در این نوشته تلاش شده تعریفی کامل از کپی رایت و حقوق معنوی پدید آورندگان نسبت به آثارشان و آثارمورد حمایت قانونگذار و همچنین ضمانت اجرای نقض کپی رایت، به‌خصوص کپی‌رایت عکس ارائه شود.

کپی رایت چیست؟

کپی رایت حقی‌ست که به موجب آن به پدیدآورنده اثر ادبی اجازه داده می شود که نسبت به انتشار و فروش اثر ادبی، هنری یا علمی خویش تصمیم بگیرد این حق توسط مقنن حمایت می شود. در واقع کپی رایت تمهیدی قانونی ست که برای حمایت از حقوق مادی و مالی پدیدآورندگان یا تولیدکنندگان آثار ادبی، هنری و علمی طرح و پایه ریزی شده است.

برخورداری از کپی رایت برای پدیدآورنده این مزیت را دارد که دیگر دغدغه ی آن را ندارد که دیگران حقوق مادی و اخلاقی او را زیر پا بگذارند. حقوق مادی همان حق بهربرداری انحصارگرایانه از مزایای اقتصادی و مادی یک اثر است. دارنده ی این حق، می تواند با کپی برداری، نشر، ترجمه، اجرا و… حقوق مالی اثر را استیفا کند و

مانع از تعرض دیگران نسبت به آن شود. علاوه برحقوق مادی، حقوق اخلاقی و معنوی ماهیتی متشکل از حقوق مالی و غیرمالی دارد و برطبق آن حق دفاع از اثر خود و تجدیدنظر در آن برای مالک همچنان باقی ست. پس حقوق اخلاقی شامل: حق انتساب اثر به پدیدآورنده آن، حق حرمت وتمامیت اثر و حق برگرداندن می شود.

پیشرفت فناوری کپی‌برداری، همینطور اهمیت بسیار زیاد عکس و عکاسی ، به وجود آمدن شبکه های اجتماعی و استفاده هر روز مردم از آنها باعث توزیع گسترده آثار فکری و معنوی و نقض هر روزه کپی رایت شده است. در کشور ما هم متاسفانه کپی کردن به امری متداول بدل شده و همواره یکی از دغدغه‌های هنرمندان بوده است. در سالهای اخیر قانونگذاران با تصویب و تکمیل قوانین مربوط به کپی رایت تلاش برای حمایت هر چه بیشتر از آثار فکری کرده‌اند. همچنین به دلیل برهم خوردن نظم عمومی در هنگام نقض حق مالکیت معنوی این عمل را جرم کیفری قلمداد کرده‌اند.

بخوانید
چگونه کسب‌وکارم را از دعاوی مالکیت فکری و معنوی در امان نگه دارم؟

اگر در مورد کپی‌رایت عکس و حقوقتان نیاز به راهنمایی داشتید می‌توانید از مشاوره حقوقی کارشناسان ما بهره‌مند شوید.

بازتاب کپی رایت در قوانین

برای این که درمورد کپی‌رایت عکس بیشتر بدانیم ابتدا باید کپی‌رایت در قوانین ایران را مطالعه کنیم.

کپی رایت قانون کلی و منسجمی ندارد و هرکشور قانون مختص به خود را دارد ولی در سال ۱۲۶۵ معاهده بین المللی به نام کنوانسیون “برن” میان کشورهای جهان امضا شد که طبق آن کشورهای عضو ملزم هستند از آثار پدیدآورندگان سایر کشورهای عضو این کنوانسیون و پدیدآورندگان تبعه خود حمایت کنند.

در ایران کپی رایت به طور انحصاری قانون مشخصی ندارد بلکه مجموعه‌ای از قوانین ذیل را شامل می‌شود.

۱- حمایت از حقوق مولفان موصنفان و هنرمندان

۲- ترجمه و تکثیر کتب، نشریات و آثار صوتی

۳- حمایت از حقوق پدیدآورندگان بازی‌های رایانه‌ای

۴- ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری

۵- مواد ۶۲،۶۳ و ۴۷ قانون تجارت الکترونیک

ایران از سال ۲۰۰۱ عضو سازمان جهانی مالکیت فکری است. این سازمان در ۱۹۶۷ تاسیس شد و اکنون ۱۸۹ عضو دارد. هدف اصلی این سازمان «تشویق آثار خلاقانه در راستای حمایت از مالکیت معنوی» است.

همچنین مقنن آثار مورد حمایت کپی رایت را در ماده ۲ قانون حمایت از مؤلفان و مصنفان و هنرمندان به شرح ذیل معرفی کرده است:

۱)« کتاب، رساله، جزوه، نمایشنامه و هر نوشته دیگر علمی، فنی و ادبی و هنری؛

۲) شعر، ترانه، سرود و تصنیف به هر ترتیب و روشی که نوشته و ضبط و نشر شده باشد؛

۳) اثر سمعی و بصری، به منظور اجرا در صحنه‌های نمایش یا پرده سینما یا پخش رادیو یا تلویزیون،به هر ترتیب و روشی که نوشته یا ضبط یا نشر شده باشد؛

۴) اثر موسیقی، به هر ترتیب و روشی که نوشته یا ضبط یا نشر شده باشد؛

۵) نقاشی، تصویر طرح، نقشه جغرافیایی ابتکاری، خط‌های تزیینی و هر گونه اثر تزیینی و اثر تجسمی که به هر ترتیب و روشی به صورت ساده یا تزیینی به وجود آمده باشد؛

۶) هرگونه پیکره (مجسمه)؛

۷) اثر معماری از قبیل طرح و نقشه ساختمان؛

۸) اثر عکاسی که با روش ابتکاری و ابداع پدید آمده باشد؛

۹) اثر ابتکاری مربوط به هنرهای دستی یا صنعتی و نقش قالی و گلیم؛

۱۰) اثر ابتکاری که بر پایه فرهنگ عامه (فولکلور)، میراث فرهنگی و یا هنر ملی پدید آمده باشد؛

۱۱) اثر فنی که جنبه ابداع و ابتکاری داشته باشد؛

۱۲) هرگونه اثر مبتکرانه دیگر که از ترکیب چند اثر از اثرهای نامبرده در این فصل، پدید آمده باشد».

درصورتی که درمورد حقوق معنوی و کپی‌رایت عکس نیاز به راهنمایی داشتید می‌توانید درخواست مشاوره تلفنی با کارشناسان حقوقی را ثبت کنید تا در کوتاه‌ترین زمان شما را راهنمایی کنند.

کنوانسیون برن نیز کپی رایت را شامل :

«…تمامی آثار ادبی، علمی و هنری، هر آن چه که ممکن است زیر عنوان کتاب یا جزوه انتشار یابد، نوشته ‌های مربوط به کنفرانس‌ها، خطابه ‌ها، سخنرانی‌ها، نمایش‌‌نامه‌ها، نمایش‌نامه‌های موزیکال، طراحی رقص، نمایش‌نامه‌های کمدی و تفریحی، پانتومیم، تصنیف، موسیقی با کلام یا بدون کلام، فعالیت‌های سینمایی و کارهای مرتبط با آن، نقاشی، طراحی، معماری، مجسمه‌سازی، گراور، لیتوگرافی (چاپ سنگی)، آثار عکاسی (هر آن چه با تصویر بیان می‌شود)، عکس، آثار هنرهای کاربردی، کارهای مصور، نقشه‌‌کشی، طراحی کارهای سه ‌بعدی مرتبط با جغرافیا، نقشه ‌برداری آثار معماری و یا علمی…» دانسته است (بند اول ماده ۲ کنوانسیون برن).

بخوانید
قانون کپی‌رایت چه حمایت‌هایی از کسب‌وکار شما می‌کند؟

حمایت قانون گذار از این آثار همواره با شرایطی همراه بوده است. چه در قوانین داخلی و چه بین المللی آثاری تحت پوشش کپی رایت قرار می‌گیرند که دارای شرایطی مثل:

۱- اصیل و ابتکاری بودن اثر؛

۲- محسوس بودن شکل اثر؛

۳- اعلان مشخصات؛

۴- ثبت اثر؛

۵- مشروعیت اثر؛

۶- چاپ، پخش، نشر یا اجرا برای نخستین بار در ایران باشد.

رعایت این شروط به پدیدآورنده کمک می‌کند تا برطبق آن حق دفاع  از اثر خود و منع دیگران از تعرض به حق  خود، به عنوان مالک اثر را داشته باشد.

آثار نقض کپی‌رایت عکس

از آن جا که نقض حقوق پدیدآورنده اثر همواره در نظم عمومی جامعه ایجاد مشکل کرده، برخی کشورها به دلیل ارزشی که برای آفرینش‌های ذهنی و فکری قائلاند و حمایت هرچه بیشتر از این آثار نقض کپی رایت را جرم تلقی کرده اند و برای نقض آن مجازات درنظر گرفته‌اند.

در حقوق ایران مجازات نقض مالکیت فکری و هنری به‌صورت یکپارچه در نظر گرفته نشده است. همچنین ایران عضو هیچ یک از کنوانسیون‌های بین المللی حق مؤلف نیست به همین دلیل آثار پدید آمده در ایران به وسیله افراد مقیم ایران در کشورهای دیگر محافظت نمی‌شود.

مقنن در فصل سوم و چهارم قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان (۱۳۴۸) به جرم انگاری موارد نقض کپی رایت پرداخته است. در ماده ۲۳ قانون مذکور بیان می‌کند

هرکس که قسمتی یا تمام اثر متعلق به دیگری را که مورد حمایت قانون است به نام خود یا به نام خود پدیدآورنده بدون اجازه او و یا عالماً عامداً به نام شخص دیگری غیر از پدیدآورنده‌ نشر، پخش و یا عرضه نماید به حبس تأدیبی از ۶ ماه تا ۳ سال محکوم خواهد شد.

پیشرفت فناوری و فضای آنلاین باعث چاپ و توزیع گسترده آثار فکری شده است. دارندگان حق کپی‌رایت عکس درصورت رعایت شرایط آن می‌توانند تحت پوشش قانون آثار خود را به نمایش بگذارند. پدید آورنده در پرتو این شرایط می تواند بدون نگرانی از کپی اثر خود آن را وارد بازار کند و در صورت نقض حق نیز در صورت رعایت شرایط براحتی می تواند حقوق خود را استردادکند.

در مورد کپی‌رایت عکس نیاز به راهنمایی دارید؟

کپی‌رایت عکس یکی از مسائلی است که شاغلان در این حرفه و هنرمندان با آن مواجه‌اند.
مشاوران امور قرارداد وینداد در حوزه­‌های مختلف و با تخصص‌­های متنوع، آماده مشاوره دادن به عکاسانی که حقوق معنوی‌شان نقض شده می‌باشند تا بتوانند به بهترین شکل، حامی منافع مالکیت فکری صاحبان اختراع و ایده باشند.

دسته‌ها: مالکیت فکری

8 دیدگاه

ARMAN · ۹ اردیبهشت ۱۳۹۹ در ۱۲:۱۷ ب٫ظ

سلام
من اگر مثلا یه لوگو رو بازطراحی کنم (یعنی خودم دوباره همون رو طراحی کنم)
و بخوام از همون مثلا به عنوان لوگوی فیسبوکم قرار بدم
قانون شکنی کردم یا نه؟
ممنون میشم پاسخ بدهید

    زهرا بیات · ۱۳ خرداد ۱۳۹۹ در ۴:۵۹ ب٫ظ

    سلام
    علامت تجاری از جمله حقوق مربوط به مالکیت اشخاص است و هرگونه کپی برداری به گونه ای که موجب گمراهی و سردرگمی مصرف کننده نسبت به منشا کالاها یا خدمات شود، جرم و قابل مجازات است.
    بنابراین عمل شما با توصیفات مذکور جرم است.

    با احترام
    تیم حقوقی وینداد

امید · ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۹ در ۱:۱۵ ب٫ظ

یه مورد واقعی از استفاده بدون کسب اجازه از عکاس و صدور رای دادگاه در این مورد را می توانید در اینجا مطالعه کنید رای دادگاه هم کامل آمده .
https://omid360.com/5287/qoqnoos-copyright/

    کارشناس حقوقی وینداد · ۲۹ مرداد ۱۳۹۹ در ۴:۴۹ ب٫ظ

    سلام امید عزیز

    خیلی ممنون که تجربه خود را با ما به اشتراک گذاشتید.
    در صورتی که بازهم در خصوص مالکیت فکری و کپی رایت نیاز به مشاوره حقوقی داشتید می‌توانید با ما ارتباط برقرار کنید.
    مشاوره تخصصی در حوزه مالکیت فکری را می‌توانید از اینجا رزرو کنید.

    باتشکر،

تینا · ۱۳ تیر ۱۳۹۹ در ۱۲:۴۱ ب٫ظ

سلام وقت بخیر ببخشید من اگه بخوام یه عکس رو که کپی رایت داره تبدیل به نقاشی کنم مشکل قانونی داره؟

    زهرا بیات · ۲۱ تیر ۱۳۹۹ در ۶:۲۹ ب٫ظ

    سلام
    بله هرگونه استفاده یا تغییر در عکس مزبور نقض حقوق مالکیت ادبی و هنری است و مستلزم کسب اجازه از مالک کپی رایت.

    با احترام
    تیم حقوقی وینداد

علیرضا · ۲۱ مرداد ۱۳۹۹ در ۹:۳۸ ب٫ظ

با سلام و احترام. بند ۸ ماده ۲ قانون حمایت از مؤلفان و مصنفان و هنرمندان به آثار عکاسی اشاره دارد و عکسی را شامل این قانون می داند که «با روش ابتکاری و ابداع پدید آمده باشد». آیا یک عکس معمولی شامل این قانون نمی شود و چگونه یک عکس معمولی با عکسی که با «روش ابتکاری و ابداع پدید آمده باشد» متمایز می شود؟
پیشاپیش از جوابتان سپاسگزارم.

    زهرا بیات · ۱۴ مهر ۱۳۹۹ در ۹:۲۴ ب٫ظ

    سلام

    شیوه نورپردازی و زاویه دید، یا حتی بدیع بودن خود سوژه باعث می شود عکس دارای کپی رایت بشود و تقلید از آن تخلف به حساب بیاید وگرنه به طور مثال ثبت تصویری ساده از خورشیدی در حال غروب ، به راحتی قابل تکرار و تقلید هست.
    البته به نظر می رسد اگر همان عکس توسط شخص دیگه‌ای استفاده بشود، مربوط به حقوق مادی و معنوی خود اون اثر می شود و استفاده از آن عکس بدون مجوز تخلف هست و نه تقلید از آن.

    با احترام
    تیم حقوقی وینداد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت در خبرنامه هفتگی
عضویت در خبرنامه

close-link