اسناد تجاری ، شناخت خصوصیات آن و آگاهی از نحوه استفاده از آنها در بازار رقابتی امروزه می‌تواند در پیشگیری از وقوع بسیاری از مشکلات حقوقی کمک کند.
با نگاه کلی به روند رشد فعالیت‌های تجاری از گذشته تاکنون در می‌یابیم که در این عرصه رشد زیادی اتفاق افتاده است و در این راستا امروزه نیازهایی به وجود آمده‌اند که احتمالا در گذشته اصلا وجود نداشتند. برای رفع نیازهای جدید و ضرورت‌هایی نظیر سرعت، سهولت و امنیت در روابط تجاری امروزه شاهد به وجود آمدن اسناد تجاری هستیم که با توجه به تازه بودن آن‌ها، لازم است حقوق و تعهدات هر یک از آن‌ها به طور کامل شناسایی شود تا خود به جای رفع نیازها مسئله‌ساز نشوند.

اسناد تجاری چیست؟

در تعریف اسناد تجاری باید بگوییم مطابق ماده ۱۲۸۴ قانون مدنی سند عبارت است از هر نوشته‌ای که در مقام دعوی یا دفاع قابل استناد باشد. پس سند در لغت به نوشته­‌ای گفته می­‌شود که به آن اعتماد و استناد می‌شود و در اصطلاح حقوقی نوشته‌­ای­ است که در مقام دفاع یا دعوا قابل استناد­ باشد و بتوان از آن برای اثبات عمل، قرارداد یا تعهد استفاده ­کرد.

اسناد تجاری به چند دسته تقسیم می شوند؟

در تقسیم بندی سند تجاری باید گفت که اسناد در یک تقسیم‌­بندی به اسناد عادی و رسمی و در تقسیم‌­بندی دیگری به اسناد ­تجاری و غیرتجاری تقسیم می‌شوند.
اسناد به دو نوع عادی و رسمی تقسیم می‌گردد.

سند رسمی: در دفاتر اسناد رسمی و نزد مامور رسمی طبق مقررات تنظیم می‌شود. مانند سند ازدواج.

سند عادی: به وسیله افراد تنظیم می‌شود و مامور رسمی در تنظیم آن دخالتی ندارد. مانند قولنامه‌هایی که در دفاتر املاک امضا می‌شوند.

اصل بر عادی بودن اسناد است و اسناد تجاری نیز عادی محسوب می‌شوند.

با توجه به این‌که در قانون تجارت ایران و سایر قوانین اسناد تجاری تعریف نشده‌اند، در دکترین حقوق تجارت اسناد تجاری اسنادی هستند که روزانه میان تجار در گردش هستند و نیز قانون تجارت شرایط خاصی را نسبت به آن‌ها در نظر گرفته است. اسناد تجاری دو مفهوم عام و خاص دارند.

اسناد تجاری در مفهوم عام شامل تمامی اسناد تجاری از جمله چک، سفته، برات، اوراق قرضه، اوراق سهام، ضمانت‌نامه بانکی و غیره می‌شوند.

اسناد تجاری در مفهوم خاص فقط شامل چک، سفته و برات می‌شوند.

مزایای اسناد تجاری:

۱. مسئولیت تضامنی امضاکنندگان اسناد تجاری

در واقع یکی از منحصر به فردترین مزیتی که قانون‌گذار برای صاحب اسناد تجاری در نظر گرفته است، مسئولیت تضامنی صادرکنندگان اسناد تجاری در برابر دارندگان آن است. این امر در ماده ۲۴۹ قانون تجارت نیز مورد اشاره قرار گرفته است و به این معنا است که صاحب سند تجاری می‌تواند به هر یک از مسئولین مراجعه کند و یا حتی چند نفر را مخاطب قرار دهد.

۲. قرار تامین خواسته

صاحبین اسناد تجاری حتی قبل از شروع رسیدگی می‌توانند تقاضای توقیف اموال را به اندازه آن‌چه مورد تقاضایشان است بنمایند تا اگر رای به نفع آن‌ها بود در وصول آن دچار مشکل نشوند. این امر در ماده ۲۹۲ قانون تجارت نیز مورد اشاره قرار گرفته است.

انواع اسناد تجاری

اسناد تجاری طبق قانون تجارت انواعی دارد که شامل موارد زیر می‌شود:

۱. برات

در قانون تجارت برات تعریف نشده است ولی در میان حقوق‌دانان برات سندی است که به موجب آن کسی به دیگری دستور می‌دهد که مبلغ معینی را در وجه حامل یا شخص ثالث یا حواله کرد او بپردازد. برات وسیله پرداخت در زمان آینده است؛ یعنی بدهکار در مقابل طلبکار، تعهد می­‌کند که در زمان معینی، مبلغ مندرج در آن را شخص ثالثی، به طلبکار یا هر کس دیگری که دارنده برات باشد بپردازد.

مندرجات برات

  • قید کلمه برات
  • تاریخ تحریر
  • اسم شخصی که باید برات را تادیه کند
  • تعیین مبلغ برات
  • تاریخ تادیه وجه برات
  • مکان تادیه وجه برات
  • اسم شخصی که برات در وجه یا حواله کرد او پرداخته می‌شود.
بخوانید
قانون جدید چک و اصلاح قوانین صدور چک ابلاغ شد، چک الکترونیک در راه است

 قبول و نکول در برات

برحسب ماده ۲۳۰ قانون تجارت قبول کننده برات ملزم است وجه آن را در موعد تعیین شده تادیه نماید و حق نکول هم ندارد.

نکول به معنای تصریح به عدم تعهد پرداخت وجه برات از طرف محال علیه است.

۲. سفته ( فته طلب )

مطابق ماده ۳۰۷ سفته سندی است که به موجب آن امضا کننده تعهد می‌کند که مبلغی در موعد معین یا عندالمطالبه در وجه حامل یا شخص معین و یا به حواله کرد آن شخص کارسازی نماید. در سفته قید کردن عبارت «حواله‌کرد» از گذشته رواج داشته است. این عبارت بدین معنا است که دارنده‌ی سفته اختیار دارد آن را به شخص دیگر واگذار کند. در این صورت صادرکننده‌ی سفته در مقابل شخصی که سند به او انتقال یافته است، تعهد خواهد داشت.

مندرجات سفته

  • امضا یا مهر صادر کننده
  • تاریخ صدور
  • مبلغی که باید تادیه شود با تمام حروف آن
  • گیرنده وجه
  • تاریخ پرداخت
  • محل تادیه وجه
  • نام سند

برای اینکه سفته سند تجاری تلقی ­شود باید دارای ویژگی­‌های قانونی باشد یعنی دارای مهر یا امضای صادرکننده، تاریخ صدور، تاریخ پرداخت، مبلغ و نام گیرنده‌ی سفته باشد. در­ غیر ­این صورت از مزایای قانون تجارت بی‌­بهره خواهد ­ماند

۳. چک

چک سند تجاری است. مطابق ماده ۳۱۰ قانون تجارت چک نوشته‌ای است که به موجب آن صادر کننده وجوهی را که نزد محال علیه دارد، کلا یا بعضا مسترد یا به دیگری واگذار می‌نماید.

برای آگاهی از قوانین جدید چک مطلب “ابلاغ قانون جدید چک و اصلاحات چک” را بخوانید.

مندرجات چک

  • تاریخ صدور
  • محل صدور
  • محل پرداخت
  • مبلغ
  • گیرنده چک
  • امضا صادر کننده

مطابق ماده ۳۱۵ قانون تجارت اگر چک در همان مکانی که صادر شده است باید تادیه گردد، دارنده چک باید ظرف ۱۵ روز از تاریخ صدور وجه آن را مطالبه نماید و اگر از یک نقطه به نقطه دیگر ایران صادر شده باشد، باید ظرف ۴۵ روز از تاریخ صدور چک مطالبه شود.

طبق قانون، در چک باید محل صدور و تاریخ صدور قید شود و به امضای­ صادر­کننده‌ چک برسد، در این خصوص مهر صادرکننده کافی نیست و مورد حمایت قانون قرار ­نمی‌­گیرد و پرداخت وجه چک نباید وعده‌­دار باشد.

انواع چک به عنوان سند تجاری کدام است؟

چک به عنوان یکی از مهم‌ترین اسناد تجاری دارای انواعی است که هرکدام بسته به نوع خود کارکردشان متفاوت می‌شود. از جمله:

 چک عادی چیست؟

چکی است که صاحب حساب نسبت به‌حساب جاری خود صادر می‌کند تا دارنده‌ی چک با مراجعه به بانک مربوطه وجه چک را نقد کند. چک عادی ممکن است در وجه خود صادرکننده‌ی چک (صاحب حساب) یا حامل یا شخص معین یا به حواله‌کرد او صادر شود. اعتبار چک عادی مشروط به اعتبار صادرکننده چک است؛ یعنی دارنده چک تضمینی جز اعتبار صادرکننده ندارد.

چک تأییدشده چیست؟

چکی است که اشخاص نسبت به‌حساب جاری خود صادر می‌کنند‌ و بانک تائید می‌کند که معادل مبلغ چک در حساب صادرکننده چک موجودی وجود دارد. در این صورت بانک حساب صادرکننده را نسبت به مبلغ چک مسدود می‌کند و سپس این مبلغ را فقط به شخصی که چک تائید شده را نزد بانک می‌برد پرداخت می‌کند.

چک مسافرتی چیست؟

چکی­ است که توسط بانک صادر ­می‌شود و وجه آن در هر­یک ­از شعب آن بانک یا نمایندگان آن پرداخت می‌شود.

چک تضمین شده چیست؟

چکی است که توسط بانک بر­عهده‌ی همان بانک به درخواست مشتری صادر می‌­‌شود و پرداخت وجه چک توسط بانک تضمین می­‌شود.

اسناد تجاری واخواست شده چیست؟

واخواست به معنای اعتراض دارنده دارنده برات و سفته به عدم پرداخت آن در وجه سررسید است. در برات درصورتی که برات‌گیر از قبول و نکول برات خودداری کند، دارنده برات باید اعتراض‌نامه‌ای در این خصوص تنظیم کند. اما از آنجا که در سفته تنها دو نفر (دائن و مدیون) دخالت دارند و شخص ثالثی قابل تصور نیست درصورت عدم تأدیه وجه سفته، واخواست معنایی ندارد. در مورد چک باید بگوییم که گواهی عدم پرداخت بانک محال علیه جانشین واخواست و اعتراض عدم تأدیه می‌شود.

بخوانید
سفته چیست و نحوه مطالبه و وصول سفته چگونه است؟

تفاوت‌ برات و سفته در چیست؟

۱. در برات معمولاً سه نفر شرکت دارند : محیل (برات‌کش) ، محال‌له (دارنده برات)، محال‌علیه (پرداخت کننده وجه برات یا برات‌گیر) اما در سفته تنها دو نفر شرکت دارند:‌ متعهد و متعهد‌‌له.

۲. موضوع قبولی در سفته وجود ندارد، زیرا حواله بر عهده شخص دیگری نیست که احتیاج به قبولی وی باشد.

۳. در برات مکان و چگونگی پرداخت وجه شرط اصلی است. هرگاه گیرنده وجه برات، مطالبه یا اعتراض کند آثاری بر آن مترتب است. اما در سفته که بدهکار آن را امضا می­‌کند وجود محل اهمیتی نخواهد داشت. به این معنا که در موعد مقرر باید سفته پرداخت شود.

۴. در برات قید اسم محتال (طلبکار) الزامی است. زیرا از شرایط اساسی برات این است که اسم شخصی که برات در وجه یا حواله کرد او پرداخت می­‌شود ذکر شود. اما در سفته می‌­توان به نام حامل، بدون ذکر اسم شخص معینی سفته را صادر کرد.

۵. صدور برات یک عمل ذاتاً تجاری است اما صدور سفته در صورتی یک عمل تجاری به شمار می‌­آید که طرفین معامله، تاجر یا صراف یا بانکدار باشند.

تفاوت چک با سفته و برات

۱- چک در حکم یک سند لازم الاجرا است و امکان پیگیری آن از طریق پیگیری چک برگشتی از طریق اجرای ثبت وجود دارد.

۲- اگر چک در موعد مقرر پرداخت نشود و برگشت بخورد، دارنده می‌تواند از طریق شکایت کیفری نیز پیگیری کند ولی سفته و برات فقط از طریق حقوقی قابل پیگیری هستند.

۳- در رابطه با برات و سفته صادر کننده می‌تواند از مهر و امضای خود استفاده کند اما صحت چک منوط به امضای صادر کننده آن است.

چک در موارد زیر ضمانت اجرای کیفری‌اش را از دست می‌دهد:

۱- در صورتی که چک وعده دار باشد، فقط از طریق حقوقی قابل پیگیری است.

۲- اگر چک سفید امضا باشد به این معنا که به جز امضا بر روی آن موارد دیگری درج نشده باشد، قابل شکایت کیفری نیست.

۳- در صورتی که چک بدون تاریخ باشد قابل شکایت کیفری نیست.

۴- اگر تحقق چک منوط به تحقق امر دیگری باشد.

۵- اگر چک برای تضمین انجام تعهد یا انجام معامله صادر شده باشد.

۶- باید ظرف ۶ ماه از تاریخ صدور چک گواهی عدم پرداخت از بانک و ظرف 6 ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت شکایت به راه افتاده باشد تا قابل شکایت کیفری باشد. در صورتی که این زمان‌بندی‌ها رعایت نشده باشد شکایت کیفری مقدور نیست.

با توجه به گسترش روزافزون معاملات و مبادلات تجاری نیاز به استفاده از اسناد تجاری مذکور روز به روز بیشتر احساس می شود. در این راستا و برای استفاده بهینه از آن ها نیاز است نکات ذکر شده در نظر گرفته شود.

با توجه به این‌که در میان اسناد تجاری چک معمول‌تر است و نکات حقوقی بیشتری نیز دارد در یک متن جداگانه در آینده به طور اختصاصی به نکات چک خواهیم پرداخت.

سخن آخر

در این مطلب دانستیم که اسناد تجاری چیست و انواع اسناد تجاری طبق قانون تجارت کدامند. در صورتی که برای کسب و کار خود نیاز به استفاده از اسناد تجاری داشتید، برای دریافت مشاوره‌های دقیق‌تر می‌توانید از قسمت مشاوره تلفنی رایگان وینداد از اطلاعات کارشناسان حقوقی مجرب بهره‌مند شوید و اگر نیاز به وکیل با تحربه در زمینه اسناد تجاری دارید می‌توانید درخواست ثبت وکیل خود را از طریق سامانه وینداد پیگیری نمایید.
همچنین اگر شما نیز تاکنون تجربه استفاده از اسناد تجاری برات و سفته را داشته‌اید، در قسمت نظرات، تجربه خود را با دیگران به اشتراک بگذارید.

دسته‌ها: اسناد تجاری

0 دیدگاه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت در خبرنامه هفتگی
عضویت در خبرنامه

هر یکشنبه صبح آخرین مطالب و نکات حقوقی را دریافت کنید!

close-link