طرح های اقتصادی در بخش زیر بنایی مانند طرح ساخت نیروگاه های تولید برق، پل­‌ها، جاده ها، بنادر و غیره عمدتاً توسط بخش دولتی انجام می­‌شود ولی در کشورهای در حال توسعه دولت ترجیح می‌­دهد با مشارکت با بخش خصوصی در این موارد هم بر توان بخش خصوصی خود بیافزاید و هم از بار مالی بر عهده خود بکاهد. یکی از راه­‌های مشارکت دولت و بخش خصوصی در طرح­های اقتصادی زیر بنایی قرارداد BOT است.

 قرارداد BOT چیست؟

به طور کلی BOT ساز و کاری قراردادی است که به واسطه آن طرح­‌های اقتصادی و زیر بنایی با مشارکت دولت و توسط شرکت­های خصوصی تامین مالی و اجرا شده و مورد بهره برداری قرار می گیرد.

 BOT متشکل از سه بخش می باشد:

Build یا همان ساخت،

 Operationیا همان بهره برداری و

Transfer یا همان انتقال

Build یا همان ساخت

ساخت در BOT در معنای اعم به کار رفته و شامل طراحی و مهندسی؛ تامین کالا و تجهیزات؛ و ساخت، نصب و راه اندازی می‌­شود. به این صورت که ابتدا طراحی و مهندسی پروژه انجام می­‌شود و سپس بر اساس آن کالا ها و تجهیزات مورد نیاز سفارش داده می‌­شود و نهایتاً بر اساس آن کارهای ساختمانی انجام می‌­شود و تجهیزات نصب می­‌گردد. راه اندازی و آزمایش تجهیزات و ماشین آلات نیز جز مرحله ساخت بوده و با انجام آن، این مرحله به پایان رسیده و وارد مرحله بهره برداری می‌­شویم.

Operation یا همان بهره برداری

مرحله بهره برداری نیز شامل مواردی هم­چون راهبری روزانه طرح، نگهداری از تاسیسات و ساختمان­‌ها، انجام تعمیرات لازم، تامین قطعات مورد نیاز و تعویض آن­ها و تامین مواد مصرفی مورد نیاز می‌­باشد. بخش خصوصی معمولاً در مرحله بهره برداری به استهلاک هزینه‌­هایی که برای اجرای پروژه متحمل شده می­پردازد. به عنوان مثال، جاده­ای بین شهری بر مبنای قرارداد بی او تی احداث می‌­شود و به مدت ده سال امتیاز بهره برداری از آن به سازنده ( شرکت سرمایه گذار خصوصی) واگذار می‌­شود. این شرکت در این مدت با اخذ عوارض از وسایل نقلیه در جاده مذکور هزینه­‌های خود برای احداث جاده را مستهلک می­‌گرداند و پس از استهلاک هزینه­‌ها باقی مبالغ را به عنوان سود خود از پروژه برداشت می­‌نماید.

Transfer یا همان انتقال

با به پایان رسیدن مدت زمان مقرر برای بهره برداری پیمانکار، وی موظف به انتقال کل طرح به کارفرما ( دولت) می‌­باشد. انتقال طرح شامل انتقال کلیه تاسیسات و تجهیزات و کلیه مجوز­ها و لیسانس‌­ها به کارفرما می­‌باشد به نحوی که کارفرما بتواند به تنهایی و یا با به کار گیری شرکت­‌های دیگر به بهره برداری از طرح مذکور بپردازد.

سایر ترتیبات قرارداد BOT چیست؟

قرارداد BOT ممکن است با تغییراتی در قالب ترتیبات قراردادی دیگری مورد استفاده قرار گیرد. مانند بی او او[1] که در آن بخش خصوصی نیازی به انتقال طرح به بخش دولتی نداشته و می­تواند طرح را تصاحب کند. یا قراردادهای بی او او تی[2] که در آن پس از اتمام مرحله ساخت بخش خصوصی علاوه بر دارا بودن حق بهره برداری از طرح آن را مالک نیز می­شود و نسبت به طرح و تجهیزات و ماشین آلات آن حقوق مالکانه پیدا می­کند و در نهایت با گذشت دوره زمانی مقرر موظف به انتقال طرح و مالکیت ناشی از آن به کارفرماست. قراردادهای بی ال تی[3] نیز شکل دیگری از ازین قراردادهاست که در آن طرح پس از ساخت به کارفرما برای بهره برداری اجاره داده می­شود و پیمانکار از این طریق هزینه­های خود را مستهلک می­نماید و در نهایت کل طرح را به کارفرما منتقل می­نماید. نوع دیگر قراردادهای بی او او اس[4] است که در آن پیمانکار پس از ساخت، مالکیت و بهره برداری طرح می­تواند در ازای دریافت مبلغی طرح را به دولت یا شرکت­های دولتی بفروشد. و نهایتاً ترتیب قراردادی آر او تی[5] نیز وجود دارد که در آن طرح از پیش ساخته شده توسط بخش خصوصی بازسازی شده و با بهره برداری از آن در مدت معین و استهلاک هزینه­ها، طرح به دولت منتقل می‌­گردد.

بخوانید
انواع قراردادهای عمرانی از نظر نحوه پرداخت چیست و چه کاربردی دارند؟

کاربرد قراردادهای BOT چیست؟

قرارداد بی او تی می­تواند در طرح های اقتصادی گوناگون به کار گرفته شود که در ادامه به آن­ها اشاره می­‌کنیم:

-بزرگراه‌­ها: شامل جاده­‌های سریع السیر، جاده­‌ها، پل­‌ها، ترمینال­‌ها، تونل‌­ها و دیگر تسهیلات مرتبط

-راه آهن: طرح­‌های مرتبط با خطوط راه آهن

-کشتیرانی، راه­‌های آبی و تجهیزات مرتبط

-بنادر: شامل اسکله‌­ها، دیواره­‌های ساحلی، انبارها، محل کنترل ، خدمات قایقرانی و امکانات مرتبط

-فرودگاه­‌ها: شامل ساخت فرودگاه­‌ها، کنترل هوایی و تجهیزات مرتبط

-نیرو: شامل نیروگاه­‌ها، برق رسانی و تجهیزات مرتبط

– مخابرات: شامل تجهیزات اصلی شبکه­‌های ارتباطی و مخابراتی، امکانات ماهواره­‌ای و تجهیزات مرتبط

-آبیاری و تجهیزات مرتبط

-تامین آب، دفع فاضلاب و زه کشی

-تجهیزات زیر بنائی آموزشی و بهداشتی

-احیای اراضی و لایروبی کردن

-طرح­‌های بزرگ صنعتی

-بازارها و کشتارگاه­‌ها

-آب انبار­ها و تجهیزات بعد از برداشت محصول

-احداث دریاچه­‌های ماهیگیری و تجهیزات مرتبط

-فعالیت­‌های مرتبط با حفظ محیط زیست و حفظ خاک

موضع قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی نسبت به BOT

 استفاده از روش بی او تی فوایدی را برای بخش دولتی و بخش خصوصی به همراه دارد. از جمله فواید آن برای بخش دولتی و بخش خصوصی  آزاد سازی اقتصادی و خصوصی سازی است. آزاد سازی اقتصادی و خصوصی سازی باعث کاهش بار مالی دولت و افزایش توان اقتصادی و فنی بخش خصوصی شده و به دولت این امکان را می­دهد که صرفاً به کنترل این­گونه فعالیت­‌ها از طریق وضع قوانین نظارتی و ارائه حمایت‌­ها اکتفا کند. در قانون حمایت و تشویق ار سرمایه گذاری خارجی مصوب 1381 چنین مقرر گردیده که استفاده از روش بی او تی در کلیه بخش­‌های اقتصادی مجاز است ولی در مورد مجاز بودن استفاده از این روش در بخش­‌هایی که در انحصار بخش دولتی است مانند بخش بالادستی صنعت نفت و گاز اختلاف نظر وجود داشته و از آن­جا که قانون تشویق حاکم بر سرمایه گذاری مستقیم قراردادی بوده و در بخش بالادستی امکان سرمایه گذاری مستقیم وجود ندارد، لذا نمی­توان از بی او تی در بخش بالادستی صنعت نفت و گاز استفاده نمود اما استفاده از این روش قرارداد BOT در بخش پایین دستی و سایر مواردی که در بالا ذکر شد بلامانع است.

در آخر لازم به توضیح است که در تبیین این مفهوم از کتاب “قراردادهای BOT؛ تنظیم، ساختار و قوانین حاکم” دکتر عبدالحسین شیروی استاد برجسته حقوق تجارت بین الملل بهره جویی گردیده است.

[1].Build, Own, Operate

[2].Build, Own, Operate, Transfer

[3].Build, Lease, Transfer

[4].Build, Own, Operate, Sell

[5].Refurbish, Operate, Transfer

همچنین توصیه می‌کنیم جهت دریافت اطلاعات بیشتر در مورد قراردادهای عمرانی، مطلب انواع قراردادهای عمرانی از نظر فنی و اجرا نیز مطالعه بفرمایید.

قرارداد BOT چیست و چه کاربردی دارد؟
5 (100%) 1 vote[s]


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت در خبرنامه هفتگی
عوضیت در خبرنامه

هر یکشنبه صبح آخرین مطالب و نکات حقوقی را دریافت کنید!

close-link