فوت یکی از شرکا  خبر بدی برای یک کسب‌و‌کار تجاری است. این حادثه می‌تواند موجب ایجاد اختلال‌های مختلفی در نقشه راه یک کسب‌و‌کار شود. یکی از زمینه‌هایی که فوت یک شریک می‌تواند بر آن تاثیر زیادی بگذارد، موضوعات حقوقی شرکت است. این تاثیر به حدی زیاد است که در مواردی، ممکن است موجب انحلال و اتمام حیات یک شرکت هم شود. البته فوت یکی از شرکا، در مورد هر یک از انواع شرکت‌های تجاری، می‌تواند اثرات متفاوتی به بار بیاورد. به دلیل اهمیت این موضوع، در این مطلب با بررسی انواع شرکت‌ها، طبق قانون تجارت ایران تعیین می‌کنیم که فوت یکی از شرکا می‌تواند چه تاثیری بر کسب و کار تجاری بگذارد.

مقدمه

برای ورود به موضوع اقدامات لازم در صورت فوت شریک، لازم است بدانیم طبق قانون تجارت ایران، شرکت‌ها انواع مختلفی دارند که در ماده 20 قانون تجارت ذکر شده‌اند. این شرکت‌ها در یک تقسیم‌بندی بزرگ، به سه نوع شرکت سرمایه‌ای، شرکت اشخاص و شرکت مدنی تقسیم می‌شوند.

فوت شریک در شرکت مدنی (مشارکت مدنی)

علاوه بر گونه های یاد شده شرکت­‌های تجاری، نوعی شرکت مدنی هم وجود دارد که مقررات مربوط به آن در قانون مدنی آمده است.تشکیل این نوع شرکت، شیوه بسیار رایجی به ویژه در کسب‌و‌کارهای کوچک است که در اصطلاح عامیانه به آن شراکت می گویند؛ به­ طور مثال در شرکت مدنی شرکا با یکدیگر قرارداد مشارکت مدنی برای راه اندازی کسب و کار‌ی مانند یک مغازه منعقد می‌کنند که ویژگی های قراردادهای شرکت تجاری مانند الزام به ثبت و انجام عملیات تجاری را ندارد.

از لحاظ حقوقی، شرکت مدنی یک عقد جایز است و این بدین معناست که طرفین عقد (البته در صورتی که به گونه ای دیگر توافق نکده باشند) می‌توانند بدون نیاز به طی فرایند خاصی هر زمانی که بخواهند قراردادشان را خاتمه بدهند یا به اصطلاح فسخ کنند. یکی دیگر از ویژگی های عقدهای جایز این است که، فوت یکی از شرکا باعث انحلال این شرکت می‌شود؛ در نتیجه فوت هریک از شرکا در شرکت مدنی، باعث انحلال این شرکت است.

شرکت‌های اشخاص به شرکت‌هایی گفته می‌شود؟

شرکت‌های اشخاص شرکت‌هایی هستند که در آن شخصیت شرکا مورد توجه است و اعتبار شرکت به شخصیت شرکا بستگی داشته و سرمایه شرکت نقش عمده‌ای در موضوعات حقوقی شرکت ندارد. این بدین معناست که در شرکت‌های اشخاص، هر یک از شرکا فارغ از میزان سرمایه‌شان در شرکت، در مقابل تمامی قروض و تعهدات شرکت حتی اگر این قروض و تعهدات بیش از سرمایه شرکا و دارایی‌های شرکت باشند، مسئول و ضامن پرداخت تمامی مبالغ هستند.در مقابل، در شرکت‌های سرمایه‌ای، میزان سرمایه شرکا اهمیت دارد و شخصیت شرکا محل بحث نیست. یعنی در این شرکتها، هر یک از شرکا به نسبت مقدار آورده و سرمایه‌ای که در دارایی شرکت وارد کرده‌اند متعهد قروض و تعهدات شرکت هستند و نسبت به قروض بیشتر از سرمایه شرکت مسئولیتی ندارند. در کنار این دو دسته شرکت‌های اشخاص و سرمایه‌ای، یک دسته از شرکت‌ها هم دارای ماهیت ویژه‌ای هستند که شرکت‌های مختلط نام دارند و در انتهای مطلب به آنها پرداخته شده است.

بخوانید
نمونه قرارداد مشارکت در ساخت به چه شکل است؟ و چه تعهداتی برای مالک و سازنده دارد؟

بررسی فوت شریک در هر یک از شرکت‌های سرمایه‌ای

بررسی فوت شریک در هر یک از شرکت‌های سرمایه‌ای

فوت شریک در شرکت‌های سهامی عام و خاص

در شرکت‌های سهامی چه از نوع عام و چه خاص (شرح تعریف و تفاوت این دو شرکت در مواد مربوط به آنها در ماده 4 لایحه قانون تجارت، موجود است)، میزان سرمایه شرکا و سهام منتشر شده شرکت اهمیت دارد و شخصیت شرکا و سرمایه‌گذاران نقش مهمی ندارد، به همین دلیل میتوان گفت در این نوع شرکت‌ها فوت یک شریک کمترین اثر را بر فعالیت شرکت دارد.

در زمان فوت یکی از شرکای شرکت سهامی دو حالت ممکن است اتفاق بیفتد، اولین حالت زمانی است که یکی از شرکای عادی شرکت سهامی فوت کند. در این زمان ورقه سهم شریک متوفی، به ورثه وی منتقل می‌شود و ورثه شریک فوت شده عیناً دارای همان حقوق و تعهدات شریک فوت شده، مانند داشتن حق رای و حق دریافت سود، می‌شوند.

حالت دوم زمانی است که شریک فوت شده از مدیران شرکت سهامی باشد. در این حالت می‌توان گفت، فوت وی به دلیل جایگاه مدیریتی‌اش دارای اثراتی بر شرکت است و بایستی جانشینی (عضو علی‌البدل) برای او انتخاب شده و وظایف او را پی بگیرد.

اثرات فوت شرکا در شرکت با مسئولیت محدود

در این شرکت‌ها نیز شخصیت شرکا نقش خاصی ندارد، مگر آنکه این موضوع در اساسنامه ذکر شده باشد که مثلاً در اثر فوت یکی از شرکا شرکت منحل شود. بنابراین میتوان گفت از نظر حکم، شرکت‌های با مسئولیت محدود مانند شرکت‌های سهامی هستند و اعتبار شرکت از اعتبار سرمایه شرکا نشات می‌گیرد.

اثر فوت شریک در شرکت‌های تعاونی

مانند شرکت‌های سهامی و با مسئولیت محدود، در این نوع شرکت هم با فوت یکی از شرکا، سهام وی به همراه حقوق مختلف آن به ورثه منتقل می‌شود و در نتیجه اثری بر انحلال شرکت ندارد.

به عنوان نتیجه‌گیری می‌توان گفت که در شرکت‌های سرمایه‌ای، فوت یکی از شرکا، اثر مهمی مانند انحلال شرکت ندارد.

بررسی اثرات فوت شریک در شرکت‌های اشخاص

شرکت تضامنی و قوانین حاکم در صورت فوت هر یک از شرکا

شرکت تضامنی بارزترین نمونه شرکت‌های اشخاص است. در این شرکت‌ها همانطور که گفته شد هر یک از شرکا ضامن محسوب شده و مسئولیت کامل و مطلق در مقابل تمام تعهدات و قروض شرکت دارند. از آنجایی که در این شرکت‌ها شخصیت شرکا بالاترین اهمیت را دارد، منطقی است که فوت یکی از شرکا، اثر فراوانی بر شرکت داشته باشد، به حدی که با فوت یک شریک می‌تواند شرکت تضامنی منحل شود. البته قانونگذار در لایحه قانون تجارت ایران، استثنایی بر این موضوع وارد کرده است، آن هم زمانی است که پس از فوت شریک، سایر شرکا و ورثه شریک فوت شده، بر ادامه فعالیت شرکت رضایت دهند، که در این زمان شرکت به حیات خود ادامه می‌دهد و ورثه شریک فوت شده جانشین وی در شرکت می‌شوند. جزئیات این رضایت در ماده 136 قانون مذکور آمده است

بخوانید
مجوزهای قانونی شراکت در آموزشگاه و قراردادهای مورد نیاز آن

آیا در شرکت نسبی پس از فوت یک از شرکا، شرکت منحل می‌شود؟

شرکت نسبی هم در دسته شرکت‌های اشخاص قرار می‌گیرد و شخصیت شرکا نقش مهمی در دوام شرکت دارد. در این شرکت‌ها هم مانند شرکت تضامنی با فوت یکی از شرکا، شرکت منحل می‌شود اما اگر شرایط ماده 136 قانون وجود داشته باشد، ورثه شریک متوفی می‌توانند با توافق سایر شرکا فعالیت شرکت را ادامه دهند.

در نهایت می‌توان گفت که در شرکت‌های اشخاص به دلیل وجود نقش اساسی و حیاتی شخصیت شرکا، اصولاً با فوت هر یک از آنها شرکت منحل می‌شود مگر آنکه مشمول استثنای بیان شده توسط قانونگذار شوند.

شرکت‌های مختلط و اثر فوت شریک در آن

در شرکت‌های مختلط دو دسته شریک وجود دارند. یک دسته از شرکا، اصطلاحاً شرکای ضامن نامیده می‌شوند (مانند مسئولیت شرکا در شرکت‌های اشخاص) و مسئول کامل قروض و تعهدات شرکت هستند و دسته‌ای دیگر از شرکا، با مسئولیت محدود محسوب می‌شوند و مسئولیتشان تا میزان آورده‌های خودشان در سرمایه شرکت است.  بنابراین؛ این شرکت‌ها دارای ماهیتی دوگانه هستند و به‌نوعی دارای ویژگی‌های هردو نوع شرکت سرمایه‌ای و اشخاص هستند. شرکت‌های مختلط اگر اقدام به انتشار ورقه سهام کنند، مختلط سهامی و اگر سهام منتشر نکنند، مختلط غیرسهامی هستند. طبق این مقدمه، اگر در شرکت مختلط غیرسهامی، شریک فوت شده از شرکای ضامن باشد، مانند اتفاقی که در شرکت‌های اشخاص میافتد، فوت آن شریک منجر به منحل شدن شرکت می‌شود. در مقابل در شرکت‌های مختلط سهامی، فوت یکی از شرکا تنها درصورتی موجب انحلال شرکت می‌شود که در اساسنامه شرکت این موضوع تصریح شده باشد.

سخن پایانی

در صروتی که در هر یک از انواع شرکت‌های تجاری که پیشتر درباره آن‌ها صحبت کردیم دارای شریک هستید و با فوت شریک یا شرکای خود مواجه شده‌اید، توصیه می‌کنیم مسائل و عواقب حقوقی آن را جدی گرفته و با مشاور حقوقی متخصص در حوزه کسب‌وکار مشورت کرده تا در ادامه راه از خسارت‌های جبران‌ناپذیر در امان باشید. از این جهت ما در وینداد آماده ارائه‌ی خدمات حقوقی و مشاوره‌ای در این زمینه به شما صاحبان کسب‌وکار هستیم.

دسته‌ها: قرارداد مشارکت

0 دیدگاه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت در خبرنامه هفتگی
عضویت در خبرنامه

هر یکشنبه صبح آخرین مطالب و نکات حقوقی را دریافت کنید!

close-link