بسیاری از فعالیت هایی که امروزه در فضای کسب و کار با آن مواجهیم از طریق قرارداد پیمانکاری مدیریت می‌شوند. اما آیا تنظیم این قراردادها کار ساده‌ای است؟ اگر در طول عمر کاری‌تان با قراردادهای ساخت و ساز، تولید کالا، حمل و نقل و… روبرو شده باشید پاسخ‌تان به سوال طرح شده قطعا منفی است.

 وینداد با هدف روشن‌تر شدن تعریف، ارکان و شرایط قرارداد پیمانکاری خواندن متن زیر را به شما پیشنهاد می‌کند.

قرارداد پیمانکاری چیست؟

به طور کلی قرارداد پیمانکاری، قراردادی است که به موجب آن کارفرما، انجام عملی با شرایط معین و در برابر وجه معین، در مدت مشخص را به شخص حقیقی یا حقوقی به نام پیمانکار (مقاطعه کار) واگذار می‌کند؛ موضوع قرارداد پیمانکاری ممکن است ایجاد ساختمان، حمل و نقل و یا تهیه و تدارک کالا باشد.

ارکان قرارداد پیمانکاری چیست؟

برای تنظیم یک قرارداد پیمانکاری باید ابتدا طرفین قرارداد به طور دقیق تعیین شده و رابطه آنها با یکدیگر نیز کاملا تبیین شود. قدم بعدی تبیین ماهیت خدمت موضوع قرارداد است.یعنی در قرارداد باید به تفصیل شرح داده شود که کارفرما از پیمانکار چه توقعاتی دارد و می خواهد پیمانکار چه خدماتی را به او ارائه دهد. در این مرحله از قرارداد بدون در نظر گرفتن ضمانت اجراهای موثر مثل جبران خسارت نمی توان کنترل لازم بر پیمانکار برای پیشبرد کار را تامین کرد. در برخی موارد، قرارداد عدم افشا اطلاعات و یا همان محرمانگی نیز به قرارداد پیمانکاری ضمیمه می شود و به عنوان مثال کارفرما نوآوری‌ها و اطلاعاتی که تا قبل از سپردن کار به پیمانکار کسب نموده را دقیق بیان می کند تا در آینده پیمانکار بر اساس قرارداد عدم افشا ضمیمه شده الزام به حفظ این اطلاعات و حفظ حقوق مالکانه معنوی کارفرما را رعایت نماید.شرایط پرداخت و شرایط خاتمه قرارداد نیز در انتهای قرارداد تشریح می شود.

دریافت قرارداد پیمانکاری

شرایط عمومی و اختصاصی پیمان به چه معناست؟

هر موقع صحبت از قراردادهای پیمانکاری می‌شود اصطلاح شرایط عمومی پیمان و شرایط اختصاصی پیمان نیز به گوش می‌خورد. شرایط عمومی پیمان آن دسته از تعهدات تبعی است که به طرفین قرارداد تحمیل می‌شود و حقوق و تکالیف طرفین را مشخص می‌کند. وجه تمایز شرایط عمومی پیمان و شرایط اختصاصی پیمان در این است که شرایط عمومی پیمان شرایط عامی است که بر تمامی قراردادهای پیمانکاری حاکم می‌شود  و غیرقابل‌تغییر و حتی غیر قابل اجتناب است. اما زمانی که از شرایط اختصاصی پیمان صحبت می‌شود منظور آن دسته از شرایطی است که طرفین قرارداد خودشان بر اساس شرایط ، اوضاع و احوال و ماهیت قرارداد، با یکدیگر توافق کرده‌اند و بر روابطشان حاکم می‌دانند. نکته حائز اهمیت این است که شرایط اختصاصی پیمان هیچ‌گاه نمی‌‌تواند ناقض مفاد شرایط عمومی پیمان باشد.

در قراردادهای پیمانکاری بالاخص قراردادهای عمرانی دو سند، شرایط عمومی و شرایط اختصاصی پیمان، به آن ضمیمه شده است.

جایگاه قرارداد پیمانکاری در تقسیم بندی عقود

قرارداد پیمانکاری از حیث لزوم و جواز

مستنبط از ماده‌ی ۱۰ و ۲۱۹ قانون مدنی اصل، لزوم قراردادهای پیمانکاری است. دستورالعمل شرایط عمومی پیمان نیز که بر کلیه‌ قراردادهای پیمانکاری دولتی حاکم است و موارد فسخ قرارداد را در ماده‌ی ۴۶ تصریح نموده، آن را به پانزده مورد محدود نموده است. بدین ترتیب، هیچ‌یک از طرفین در غیر موارد مذکور، حق فسخ پیمان را نخواهند داشت که این امر موید اصلی است که در بالا ذکر شد.

قرارداد پیمانکاری از حیث نحوه‌ انعقاد به لحاظ ساده یا تشریفاتی بودن

عقود و قراردادها از حیث نحوه‌ انعقاد به دو دسته‌ تشریفاتی و ساده تقسیم می‌شوند. قرارداد تشریفاتی قراردادی است که علاوه بر شرایط اساسی و اختصاصی انعقاد ان مستلزم تشریفاتی است تا قرارداد را منعقد شده بدانیم. در خصوص قراردادها پیمانکاری به لحاظ آنکه تحقق آنها متوقف بر رعایت تشریفات معینی متناسب با موضوع پیمانکاری می‌باشد پس می‌بایست قراردادهای موصوف را ملحق به قراردادهای تشریفاتی دانست.

انواع قراردادهای پیمانکاری

انواع قراردادهای پیمانکاری عبارت‌اند از:

۱- قراردادهای پرداخت کلی  (Lump Sum)
۲- قراردادهای دائمی  (Continual Contracts)
الف –قراردادهای سریال (Serial Contracts)
ب –قراردادهای با قابلیت تغییر (Continuily Contracts)
ج –قراردادهای با دوره زمانی محدود (Term Contracts)
۳- قراردادهای سنجشی  (Measurement Contracts)
الف –قرارداد فاکتور ثابت  (Fixed Fee Contracts)
ب –قرارداد قیمت هدف  (Target Cost Contracts)
۴- قراردادهای بازپرداخت هزینه  (Cost Reimbursement Contracts)
۵- قراردادهای مدیریتی  (M.C) Management Contracts))
۶- قراردادهای مدیریت پروژه  (Project Management Contracts)
۷- قراردادهای طراحی وساخت  (Design And Build Contracts)
۸- قراردادهای ساخت و توسعه

قراردادهای پرداخت کلی (Lump Sum)

دراین نوع قرارداد ، پیمانکار تمامی کار تعریف شده را با هزینه مشخص و معینی انجام می‌دهد و انواع قیمت اینگونه قراردادها عبارتند از:
– قیمت ثابت (Fix)
– قیمت شناور (Floating)

کاربرد اینگونه قراردادها:
۱- زمانی که اطلاعات کافی برای محاسبه دقیق قیمت وجود داشته باشد .
۲- زمانی که تغییرات کمی در طول انجام پروژه مورد انتظار باشد وکنترل مالی مناسبی صورت گیرد..
۳- زمانی که کارفرما مایل باشد حجم مالی در گردش کل را قبل از عقد قرارداد بداند.
۴- زمانی که ریسک اجرای پروژه پایین باشد.
۵- زمانی که کارفرما مایل باشد کنترلی همه جانبه بر امور داشته ولی در جزییات پروژه وارد نشود.

معایب قراردادهای Lump Sum:
۱- زمان طولانی مورد نیاز برای تکمیل طراحی سبب افزایش زمان کل پروژه و در نتیجه افزایش هزینه مالی پروژه می‌شود.
۲- کارفرما هیچ نظارتی بر برنامه پیمانکار و تأثیرات آن روی هزینه پروژه ندارد.
۳- ممکن است اطلاعات کافی در زمان برگزاری مناقصه موجود باشد و این مسئله برکیفیت انجام پروژه تأثیر خواهد گذاشت.
۴- پروژه ممکن است به دلیل عدم همخوانی طراحی های کارفرما با نظرات پیمانکار، از زمان، کیفیت و هزینه برنامه‌ریزی شده تخطی کند.

بخوانید
مقاطعه کاری چیست و قرارداد مقاطعه کاری چه نکاتی را شامل می‌شود؟

 قراردادهای دائمی Continual Contracts

برای‌ موضوعاتی که مرتبا تکرار می‌شوند مثل تعمیرات دوره‌ای و هدف کارفرما صرفه‌جویی در هزینه‌های مناقصه، تسریع در زمان عملیات پیمانکاری باشد، از این نوع قرارداد استفاده می‌نماید.
قراردادهای دائمی به سه شکل محقق می شوند:

الف – قراردادهای سریال Serial Contracts:

دراین نوع قرارداد، پیمانکار متعهد می گردد تا وارد یک سری از قراردادهای Lump Sum شود که مطابق شرایط مندرج در اولین قرارداد ادامه می یابند. قیمت و شرایط قرارداد نیز از روی قیمت های رقابتی اجزای پروژه محاسبه می شود.

ب – قراردادهای با قابلیت تغییر Continuity Contracts

وقتی که کارفرما امید به کسب سود ناشی از ادامه دادن کار دارد، از پیمانکار می‌خواهد تا وارد یک نوع قرارداد پرداخت کلی ولی با قابلیت تغییر مفاد آن شود. این تغییرات مجاز روی اجزاء با رسیدن موعد معین و در یک چارچوب از پیش توافق شده، مشخص می‌شوند.

ج –قرارداد با دوره زمانی محدود Term Contracts:

در این نوع قرارداد، پیمانکار ملتزم به انجام یک کارمشخص با حدود هزینه تعیین شده و در یک دوره زمانی تعریف شده (اغلب 12تا24 ماه) می شود.

مزایای قراردادهای دایمی:

۱- با توجه به وجود موعد معین و قابلیت برنامه‌ریزی کار و اطلاع پیمانکار از وجود سود بیشتر در آینده وی ممکن است، به هنگام اعلام نرخ، قیمت کمتری پیشنهاد می‌کند.
۲- صرفه‌جویی در هزینه آماده‌سازی مقدمات پیمان و برگزاری مناقصه
۳- درخصوص تعمیرات اضطراری و نیاز به سرعت انتخاب پیمانکار این نوع قرارداد سبب افزایش بهره‌وری می گردد.
۴- ارتباط بلندمدت پیمانکار و کارفرما موجب آگاهی پیمانکار از کیفیت و سرعت عمل درخواستی می‌شود.
۵- کمک به کارفرما و پیمانکار در پیش‌بینی هزینه‌ها و پرداخت‌ها

معایب قراردادهای دایمی:

۱- بعلت عدم آگاهی برخی از پیمانکاران از سودناشی از استمرار موضوع پیمان کاری، ممکن است قیمت بالاتری پیشنهاد کنند و علیرغم شایستگی از رقابت خارج گردند.
۲- کارکرد مناسب و همراه با تأخیر پیمانکار در یک فاز سبب ایجاد جو بی اعتمادی نسبت به او می‌گردد.
۳- اگر مفاد پیمان به صورت منظم بازبینی نشود، ممکن است کارفرما بیش از هزینه های لازم پرداخت کند و مجدداً مناقصه را برگزار نماید.

 قراردادهای سنجشی Measurement Contracts:

قیمت قرارداد در این نوع قراردادها، هر چند در ابتدا به صورت تخمینی برآورد می‌شوند تا حدود کار مشخص باشد اما تا پایان کار و اندازه‌گیری تک تک اجزای کار قیمت پروژه معین نمی‌شود.
محاسبه قیمت اولیه در این نوع قرارداد به شرح ذیل صورت می‌گیرد:
– برمبنای اجزاء و قطعات مورد نیاز پروژه
– براساس برنامه ارائه شده توسط پیمانکار (پیمان‌های خدماتی و مشاوره‌ای)
کاربرد اینگونه قراردادها:
۱- وقتی نیازهای کارفرما به روشنی مشخص نیست.
۲- نیاز فوری کارفرما به شروع سریع پروژه
۳- اساساً محاسبه قیمت تمام شده یا ممکن نیست یا هزینه محاسبه پیش از انجام کار بسیار زیاد است.

 قراردادهای بازپرداخت هزینه Cost Reimbursement Contracts

در این نوع قراردادها، کارفرما متعهد می‌شود تا هزینه‌های اولیه پیمانکار که همان هزینه‌های واقعی کارگران، کارگاه و مواد مصرفی هستند را به علاوه مبلغ توافق شده‌ای به منظور پوشش دادن هزینه‌ها و سود پیمانکار پرداخت کند.
کاربرد اینگونه قراردادها:
۱- وقتی کارفرما مایل باشد در مراحل اجرای طرح تأثیرگذار باشد و ریسک اجرای عملیات پروژه را تقبل نماید.
۲- وقتی به دلایلی لازم است تا پروژه به سرعت آغاز شود و فرصتی برای تکمیل طرح ها و محاسبه هزینه وجود ندارد.
۳- وقتی امکان محاسبه هزینه پروژه وجود ندارد.
۴- وقتی کارفرما مایل است تا استاندارد دقیقی در پروژه رعایت شده و نظارت کاملی بر آن داشته باشد.
۵- درخصوص پروژه هایی که حالت اضطرار داشته و هزینه مواد و قطعات مصرفی بالاست.
۶- حجم تغییرات احتمالی در پروژه بسیار بالاست.

اقسام قراردادهای بازپرداخت هزینه:

الف – فاکتور ثابت:
در این نوع قرارداد، پیمانکار مبلغ ثابتی را برمبنای هزینه تخمین زده شده در ابتدای کار یا میانگین هزینه چند دوره ابتدایی دریافت می کند. این مسئله سبب می شود تا پیمانکار برای دریافت سود بیشتر کار را سریعتر انجام دهد.
ب – قیمت هدف:
در این روش بر اساس اطلاعات موجود، تخمینی روی هزینه های پروژه انجام می شود و هنگامی که طرفین قرارداد روی این تخمین توافق کردند، این تخمین به عنوان قیمت هدف، به عنوان پایه ای برای پرداخت ها در نظر گرفته می شود و پرداخت های کارفرما بر اساس فاکتور ارائه شده توسط پیمانکار تا سقف این قیمت انجام می شود. مشکل اصلی این است که به دست آوردن یک قیمت هدف واقعی با توجه به تأثیر مستقیم آن روی پروژه و روابط بین کارفرما و پیمانکار بسیار مشکل است.

 قراردادهای مدیریتی Management Contracts:

در این قرارداد، کارفرما، سازمان یا شرکتی را برای مدیریت و هماهنگی امور فازهای طراحی و ساخت استخدام می‌کند تا در کنار پیمانکار به فعالیت بپردازد. اغلب قراردادهای مدیریتی نیازمند یک پیمانکار تخصصی است. انتخاب زود هنگام پیمانکار مدیریت در این نوع قراردادها می‌تواند موجب تقسیم کار طراحی و شرکت دادن پیمانکار در آن شود. گاهی پیمانکار برخی تجهیزات و خدمات و دانش فنی را آماده می‌کند و کار اجرایی را به مجموعه‌ای از پیمانکاران خرد می‌دهد. این نوع قرارداد برای پروژه‌های بزرگ و پیچیده‌ای که در آن باید از تخصص و تجربه پیمانکار خاصی استفاده شود، مناسب است.
معایب قراردادهای مدیریتی:
۱- مشکلات ناشی از هماهنگ کردن تعداد زیادی پیمانکار فرعی ممکن است سبب ایجاد تأخیر در پروژه و زمینه اختلافات ناشی از قرارداد شود.
۲- بعلت نقش پیمانکار، ممکن است اسناد قرارداد بگونه‌ای تنظیم شود که زمینه برای حضور پیمانکاری خاص فراهم شود و رقابت تضعیف گردد.
۳- امکان دوباره‌کاری در تجهیز کارگاه و کارهای مقدماتی پروژه.
۴- امکان عدم پرداخت مطالبات پیمانکاران فرعی از سوی پیمانکار اصلی و تبعات اجرایی آن.
۵- در صورت نامناسب بودن کارکنان پیمانکاری ممکن است کارفرما متحمل زیان زیادی شود.
۶- عدم مشخص بودن تعهدات مالی کارفرما تا پیش از آغاز پروژه.
۷- بعلت عدم رغبت پیمانکار گاهی هزینه جمع آوری کارگاه به عهده کارفرما قرار می‌گیرد.
۸- عدم تضمین برای کارفرما برای جبران زیان ناشی از سوء مدیریت پیمانکار.

بخوانید
شرایط فورس ماژور در قراردادهای پیمانکاری کدامند؟

 قراردادهای مدیریت پروژه project management contract:

در این نوع قرارداد کارفرما، پیمانکار حرفه‌ای را مشخص و اموری مانند؛ مشخص کردن سایت، تجهیزات کارگاه، سرمایه گذاری، طراحی، اجراء، اموربازرگانی و تاییدات پروژه را بر عهده وی قرار می‌دهد. پیمانکار به عنوان مدیر پروژه شناخته می‌شود و با توجه به درصد پیشرفت پروژه مبلغ مشخصی از قیمت پیمان را دریافت می‌نماید. در ضمن این نوع قرارداد برای پروژه های سنگین و پیچیده که در زمان کوتاهی باید انجام شود مناسب است.
وظایف پیمانکار در این نوع از قراردادها به شرح ذیل می‌باشد:
۱- پیمانکار مسئول کمک به تیم پروژه برای دستیابی به اهداف است.
۲- مسئول مستقیم نظارت و هدایت، برنامه ریزی و هماهنگ‌سازی کلیه بخش های پروژه است.
مزایای قراردادهای مدیریت پروژه:
۱- بعلت استقلال پیمانکار ،وی می تواند بخوبی از عهده نظارت و هدایت و هماهنگ کردن تیم برآید.
۲- با مدیریت خوب، ممکن است بخشی از اجزاء هم‌پوشانی (overlap) پیدا کند و باعث صرفه‌جویی شود.
۳- اطمینان کارفرما از انجام دقیق خواسته‌های خود توسط پیمانکار مدیریت پروژه

قراردادهای طراحی و ساخت design and build contracts:

در این نوع از قراردادهای پیمانکاری، پیمانکار مسئولیت طراحی و ساخت پروژه را به تنهایی بر عهده می‌گیرد و کارفرما نیازهای خود را به صورت شفاف معین نموده و پیمانکار منتخب این نیازها را مورد مطالعه قرار داده و شناسایی می‌کند و با رعایت استانداردهای کیفی به انجام موضوع پیمانکاری مبادرت می‌نماید.

قراردادهای ساخت و توسعه:

از رایج‌ترین و بهترین شیوه‌های قراردادی در پروژه‌های توسعه محسوب شده و اختیارات و مسئولیت‌های پیمانکار در بخش‌های مختلف پروژه، معین و مشخص می‌شود. پرداخت‌ها اغلب براساس درصد پیشرفت پروژه صورت می‌گیرد و مابقی عوض قرارداد بر اساس میزان بهره‌وری و راندمان مجریان پروژه پرداخت می‌گردد. همچنین پیش از برگزاری مناقصه، کارفرما برنامه اجرایی پروژه را آماده کرده و در اختیار شرکت کنندگان در مناقصه قرار می‌دهد تا آنان از مسئولیت آتی خود آگاه شوند. پیمانکار اصلی در انتخاب پیمانکار فرعی خود کاملاً آزاد است و مهم تحقق پروژه با رعایت معیارهای هزینه، کیفیت و زمان است. اینگونه پروژه‌ها تحت نظارت کامل کارفرما انجام شده و پیمانکار ملزم به ارائه گزارش در مراحل مختلف انجام کار است.

قرارداد پیمانکاری چه کاربردی برای استارتاپ ها دارد؟

شاید از خواندن متن بالا این سوال در ذهنتان ایجاد شده باشد که این قراردادها چه مشکلی را برای استارتاپ ها حل می کنند؟

نکته اینجاست که قراردادهای پیمانکاری صرفا در ساخت و ساز و حمل ونقل و امثالهم کارایی ندارد بلکه به طور کلی هر زمانی که یک کارفرما بخواهد کاری را به دیگری بسپارد و آن دیگری کار را به هزینه خودش پیش ببرد و در مواعد زمانی مقرر مقدار پول مشخصی را ما به ازای فعالیتش و هزینه‌هایی که متحمل شده دریافت کند می توان از قرارداد پیمانکاری استفاده کند.

تصور کنید یک استارتاپ بخواهد برای تامین شبکه و اینترنتش با یک شرکت اینترنتی قرارداد ببندد، در چنین حالتی می تواند با استفاده از قرارداد پیمانکاری صفر تا صد کار را به آن شرکت سپرده و با تعیین بازه های زمانی معین میزان تعهدات شرکت اینترنتی مذکور و نحوه پرداخت خود به او را مشخص نماید.

در موارد دیگر که مختصات ذکر شده در بالا را داشته باشد هم قرارداد پیمانکاری گزینه مناسبی است مثل طراحی و توسعه سایت و …

آیا قرارداد پیمانکاری قابل برهم زدن است؟

به طور کلی قراردادهای حقوقی به دو دسته قراردادهای لازم و قراردادهای جایز تقسیم می شوند. قراردادهای لازم قراردادهایی هستند که طرفین قرارداد به هیچ وجه حق برهم زدن (فسخ) قرارداد را ندارند مگر در مواردی که صراحتا در خود قرارداد حق فسخ پیش بینی شده باشد.اما قرارداد های جایز قراردادهایی هستند که طرفین قرارداد هر زمان که بخواهند می توانند قرارداد را بر هم بزنند. در عالم حقوق اصل بر لزوم قراردادهاست و تنها مواردی که قانون گذار صراحتا در قانون جایز بودن قرارداد را پیش بینی کرده باشد قرارداد جایز است وگرنه لازم است.

مطابق ماده ۱۰ و ۲۱۹ قانون مدنی قراردادهای پیمانکاری نیز لازم هستند و طرفین نمی توانند هر زمان که می خواهند آن را فسخ کنند. ولی آیا این قراردادها را هیچ وقت نمی‌توان فسخ کرد؟

مطابق مواد ۴۶ و ۴۸ شرایط عمومی پیمان کارفرما می‌تواند در صورت تخلف پیمانکار و یا بر اساس مقتضیات عمومی قرارداد پیمانکاری را فسخ نماید. هرچند که به نظر می رسد دو عبارت ” تخلف پیمانکار” و ” مقتضیات عمومی” واژه هایی مبهم بوده که چه بسا امکان سواستفاده را نیز فراهم می کند.

همانطور که از توضیحات بالا معلوم است تنظیم قرارداد پیمانکاری امری فوق‌العاده پیچیده بوده که حتی جا به جا شدن یک کلمه در آن می تواند حقوق و تعهدات طرفین را به کلی دگرگون کند. شما می توانید از طریق قرارداد پیمانکاری موجود در بانک قرارداد وینداد این امر مهم را به خوبی مدیریت نمایید.


پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت در خبرنامه هفتگی
عضویت در خبرنامه

هر یکشنبه صبح آخرین مطالب و نکات حقوقی را دریافت کنید!

close-link