وصول مطالبات، اصطلاحی حقوقی است که شناخت آن از یک سو مستلزم آشنایی با مفهوم مطالبات حقوقی و انواع آن و از سوی دیگر آشنایی با راه‌های حقوقی ِپیش‌بینی شده برای وصول این مطالبات است. این نوشتار در سه بخش به بررسی ابعاد حقوقی این اصطلاح خواهد پرداخت.

منظور از مطالبات حقوقی چیست؟

اصطلاح مطالبات حقوقی در موقعیت‌های مختلف حقوقی به کار می‌رود و ممکن است معانی متفاوتی از آن اراده شود اما منظور از مطالبات حقوقی در این نوشتار، کلیه‌ی تعهداتی است که به جهات و اسباب مختلف در جامعه برای اشخاص ایجاد می‌شود و موجب شکل‌گیری رابطه‌ی حقوقی میان دو شخص می‌گردد؛ رابطه‌ای که در یک سوی آن «مدیون یا بدهکار» و در سوی دیگر آن، «دائن یا طلبکار» قرار دارد.

اسباب ایجاد تعهد یا مطالبات حقوقی

 همان‌طور که ذکر شد، ایجاد تعهدات حقوقی می‌تواند اسباب متفاوتی داشته باشد. گاه این تعهدات در اثر برقراری یک رابطه‌ی حقوقی میان دو یا چند نفر ایجاد می‌شود و گاه نیز منشأ آن هیچ‌گونه‌ی رابطه‌ی حقوقی ِارادی و از پیش تعیین شده‌ای نمی‌باشد. به دسته‌ی نخست، تعهدات قراردادی و به دسته‌ی دوم، تعهدات غیرقراردادی یا الزامات خارج از قرارداد گفته می‌شود. به عبارت بهتر، همه‌ی روابط اجتماعی که میان اشخاص جامعه برقرار می‌شود، در مرحله‌ی نخست ماهیت حقوقی ندارد اما همین روابط اجتماعی ِغیرحقوقی می‌تواند به ایجاد آثار حقوقی منجر گردد. در هر دو صورت تعهداتی برای فرد به وجود می‌آید که براساس آن تعهد، شخص متعهد ملزم می‌گردد کاری را انجام دهد یا انجام کاری را ترک کند.

اگرچه می‌توان تمامی تعهدات حقوقی را نوعی مطالبه حقوقی دانست اما اصطلاح مطالبات حقوقی و وصول مطالبات غالباً در مواقعی به کار می‌رود که تعهد، جنبه‌ی مالی داشته باشد؛ یعنی شخصی براساس یک رابطه‌ی قراردادی یا غیرقراردادی ملزم به پرداخت وجهی به شخصی دیگر شود. با شکل‌گیری مطالبات حقوقی، نحوه‌ی وصول این مطالبات مورد پرسش قرار می‌گیرد.

وصول مطالبات حقوقی غالباً براساس چه اسنادی ایجاد می‌شوند؟

همان‌طور که پیش‌تر نیز ذکر شد، منظور از مطالبات حقوقی تعهداتی است که براساس عوامل متفاوتی هم‌چون قرارداد و غیر از آن ایجاد می‌شود. این تعهدات موجب شکل‌گیری رابطه‌ی حقوقی میان دو نفر می‌شود که از آن‌ها به دائن(طلبکار) و مدیون(بدهکار) تعبیر می‌گردد. پس منشأ تعهدات حقوقی، یا قرارداد می‌تواند باشد و یا غیرقرارداد؛ حال پرسش آن است که تعهدات قراردادی یا غیرقراردادی، مستند به چه اسنادی می‌تواند باشد؟

  • سند عادی و رسمی

در یک تقسیم‌بندی کلی‌ سندی که می‌تواند مستند یک تعهد حقوقی قرار بگیرد، به دو نوع عادی و رسمی تقسیم می‌شود. در واقع ممکن است تعهدی براساس یک سند رسمی ایجاد گردد و نیز امکان دارد که ایجاد این تعهد حقوقی براساس یک سند عادی باشد. منظور از سند رسمی سندی است که در حدود ضوابط قانونی توسط مأمور رسمی در دفترخانه تنظیم شده است. در مقابل، سند عادی به سندی گفته می‌شود که اشخاص بدون تشریفات خاص آن را میان خود تنظیم می‌کنند. برای مثال قراردادی که در دفترخانه تنظیم می‌شود، نوعی سند رسمی و قراردادی که در دفاتر املاک تنظیم می‌گردد، یک سند عادی به شمار می‌رود.

اگر ایجاد تعهد حقوقی مستند به سند رسمی باشد، این سند در مرحله‌ی وصول طلب امتیازات ویژه‌ای را در اختیار خواهان دعوا قرار می‌دهد. از این رو، در مرحله‌ی برقراری رابطه‌ی حقوقی باید توجه داشت که این رابطه براساس یک سند رسمی که از اعتبار بیش‌تری در مراجع قضایی برخوردار است، بنیان یابد.

  • اسناد تجارتی و غیرتجارتی (چک و سفته)

هر یک از اسناد عادی و رسمی می‌تواند به دو نوع ِتجارتی و غیرتجارتی تقسیم گردد. مهم‌ترین اسناد عادیِ تجارتی که تعهد حقوقی به وجود می‌آورد، چک و سفته می‌باشد. از این رو به چک و سفته عنوان سند تجارتی اطلاق می‌شود که این دو سند حتی اگر برای امور غیرتجارتی نیز مورد استفاده قرار گیرند، باز هم تابع مقرراتی هستند که در قانون تجارت برای آن‌ها پیش‌بینی شده است. در گذشته برات نیز در زمره‌ی این اسناد قرار می‌گرفت اما امروزه استفاده از آن کاهش یافته است؛ هر چند عنوان آن هنوز هم در قانون تجارت به چشم می‌خورد. اوراق قرضه، اوراق بهادار، اسناد اعتباری، برگه‌ی سهام و بارنامه از دیگر اسناد تجارتی هستند که امروزه کاربرد آن‌ها در روابط اقتصادی و تجاری رو به افزایش است.

با وجود افزایش تعداد اسناد تجارتی، شاید بتوان چک را رایج‌ترین سند عادیِ تجارتی دانست که در روابط میان اشخاص مورد استفاده قرار می‌گیرد. چک اگرچه از لحاظ ماهیتی یک سند عادی است اما امتیازات مربوط به اسناد رسمی را دارد. در واقع اگرچه چک سندی عادی است اما صرفاً از حیث اجرایی اعتبار اسناد لازم‌الاجرا را دارد. به این معنا که می‌توان چک را به طور مستقیم به دایره اجرای اسناد لازم‌الاجرا در اداره ثبت ارائه و تقاضای صدور اجراییه را مطرح کرد. البته چک صرفاً از لحاظ قابلیت اجرایی، مزایای سند رسمی را دارد اما فاقد اعتبار سایر اسناد رسمی است.

لازم به ذکر است که وصول مطالبات از طریق چک با استفاده از سه روش می‌تواند صورت بگیرد؛ روش حقوقی، روش کیفری و مراجعه به اجرائیه ثبت. هر یک از روش‌های فوق دارای شرایط قانونی و مزایا و معایبی هستند که پرداختن به آن‌ها از حوصله‌ی این بحث خارج است.

درخواست وکیل، جستجو وکیل

چند روش برای پیگیری وصول مطالبات حقوقی وجود دارد؟

وصول مطالبات حقوقی به تمامی اقداماتی گفته می‌شود که طلبکار در راستای احقاق حق خود در برابر بدهکار انجام می‌دهد. این اقدامات می‌تواند از طریق دو روش صورت گیرد؛ غیرحقوقی و حقوقی.

  • روش غیرحقوقی وصول مطالبات

در یک روش که می‌توان آن را غیرحقوقی و حتی در برخی موارد غیرقانونی دانست، شخص دائن (طلبکار) سعی می‌کند با مراجعه به خود شخص مدیون درصدد وصول مطالبه‌ی به حق خود برآید. در این صورت وی ممکن است به روش‌هایی متمسک شود که در عین غیرحقوقی بودن، غیرقانونی نیز می‌باشند. مانند حالتی که با توسل به ابزارهایی هم‌چون تهدید برای احقاق حق خود گام برمی‌دارد. بدیهی است که توسل به چنین روش‌های مجرمانه‌ای نه تنها موجب درگیر شدن شخص طلبکار در یک پرونده‌ی کیفری می‌شود، بلکه وصول مطالبات حقوقی او را با تأخیر نیز مواجه می‌سازد. از این رو یک محاسبه‌ی عقلانی می‌تواند شخص را از توسل به چنین ابزارهایی بازدارد. از سوی دیگر، ممکن است وی با تمسک به روش‌هایی مانند داوری‌های عرفی، درصدد احقاق حق خود برآید؛ بدین نحو که از اشخاص تأثیرگذار درخواست نماید که با پادرمیانی کردن او را در رسیدن به حق قانونی خود کمک نمایند. این روش برخلاف روش‌ پیشین، می‌تواند هم روند وصول مطالبات حقوقی را سرعت بخشد و هم از ایجاد نزاع و اختلاف در روابط شخصی جلوگیری به عمل آورد.

  • روش حقوقی وصول مطالبات

در مقابل روش‌های غیرحقوقی، روش‌های حقوقی قرار دارد که روش‌های حقوقی خود به دو نوع ِحقوقی و کیفری تقسیم‌بندی می‌شود که وجوه تمایز این دو روش در نوشتار پیشین مورد بررسی قرار گرفت. روش‌های حقوقی معمولاً زمانی به کار می‌روند که یا روش‌های غیرحقوقی به نتیجه نرسیده باشد و یا میزان دین و نوع رابطه‌ی حقوقی به نحوی باشد که امکان استفاده از روش‌‌های دیگر وجود نداشته باشد. پیگیری وصول مطالبات از روش‌های حقوقی مستلزم آن است که اشخاص با ارائه‌ی ادله وجود تعهد حقوقی را اثبات نمایند. اسنادی که در قسمت قبل از آن‌ها سخن به میان آمد، مهم‌ترین دلیل اثباتی در حوزه‌ی وصول مطالبات به شمار می‌روند.

بدیهی است که استفاده از روش‌های حقوقی دارای پیچیدگی‌هایی است که ایجاب می‌کند اشخاص پیش از گام نهادن در مسیر آن، از مشاوره‌های حقوقی یا مشورت با اشخاص متخصص بهره ببرند تا بتوانند به نتیجه‌ی مطلوب و موردنظر خود در رابطه با وصول مطالبات نائل آیند.

درخواست وکیل، جستجو وکیل

وصول مطالبات چیست؟ روش‌ها و راهکار‌های وصول مطالبات
4.4 (88%) 5 votes
دسته‌ها: حقوقیچک

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مهمترین نکات حقوقی را هر یکشنبه دریافت کنید

لطفا منتظر بمانید ...

با تشکر، عضویت شما با موفقیت انجام شد