قرارداد سرمایه گذاری یکی از انواع قراردادها می‌باشد که به منظور جذب سرمایه گذار برای مشارکت در انجام پروژه‌ای خاص و یا تجارت تنظیم می‌شود و دارای انواع مختلفی می‌باشند. در یک دسته‌بندی کلی می‌توان قراردادهای سرمایه گذاری را در دو دسته قراردادهای سرمایه گذاری داخلی و قراردادهای سرمایه گذاری خارجی تقسیم نمود که هر دسته نیز خود به انواع مختلفی تقسیم می‌شود و بر هر دو دسته داخلی و خارجی و انواع آنها ضوابط و مقررات خاصی اعمال می‌گردد که باید توسط طرفین رعایت گردد.
ما در این نوشتار مطالبی را درمورد چگونگی نوشتن و نحوه تنظیم قرارداد سرمایه گذاری بیان می‌کنیم و انواع این قراردادها را معرفی و مورد بررسی قرار دهیم.

قرارداد سرمایه گذاری چیست؟

در نظام اقتصادی کشورها برای بسیاری از فعالیت‌ها که معمولا هزینه‌های هنگفتی در بر خواهد داشت از مشارکت دیگر کشورها برای سرمایه گذاری دعوت و استفاده می‌شود.
انجام این پروژه‌ها و نوع قرارداد آنها به نظام حاکم بر اقتصاد کشورهای طرفین بستگی دارد و نوع و میزان سود نیز طبق توافق خواهد بود.
یکی از مواردی که باعث افزایش سرمایه گذاری خارجی در هر کشور می‌شود، افزایش امنیت و ثبات اقتصادی و برخورد مناسب با موارد مشابه سرمایه گذاری در کشور است، بدیهی است در کشوری که بطور بالقوه غنی و دارای منابع طبیعی سرشار است، دسترسی به این هدف جز با تدوین هوشمندانه مقررات مربوط به سرمایه گذاری خارجی و پیش بینی مقررات منعطف و همچنین مرجع صالح بی‌طرف در حل و فصل اختلافات بین طرفین، میسر نمی‌شود.

در قراردادهای سرمایه گذاری و انواع آن بسته به شرایط اقتصادی کشور میزبان، می‌توان امتیازاتی را برای طرفین برشمرد که هر کدام در پی کسب این امتیازات هستند و نباید شرایط برای طرفین به نحوی باشد که کسب امتیازی از طرف مقابل به دیگری تحمیل شود و به نوعی انحصار ایجاد گردد که این کار مشارکت را با مشکل مواجه می‌کند.

انواع قرارداد سرمایه گذاری کدامند؟

بسته به نوع سرمایه گذاری و هر یک از طرفین سرمایه‌گذار و سرمایه‌پذیر چند مدل قرارداد سرمایه گذاری وجود دارد که هر کدام از این قرارداد‌ها، ضوابط و شرایط خاص خودش را شامل می شود.

 

قرارداد سرمایه گذاری در راه اندازی پروژه

در مدل قرارداد سرمایه گذاری در راه‌اندازی یک پروژه، فرد یا شرکت سرمایه گذار تمامی هزینه‌های مربوط به طرح ریزی، ساخت و راه‌اندازی پروژه را برعهده می‌گیرد و درقبال آن، تا مدت مشخصی که اصل سرمایه و سود آن به سرمایه‌گذار برگردد، از محصولات و یا تولیدات پروژه استفاده خواهد برد.

پس از اتمام مدت قرارداد، سرمایه گذار اجازه هیچ دخل و تصرفی در موضوع اصلی پروژه نداشته و باید آن را تمام و کمال به مالک پروژه تحویل دهد.

قرارداد سرمایه گذاری در مشارکت مدنی

مشارکت مدنی که به آن مشارکت انتفاعی نیز گفته می‌شود قراردادی است که بین دو یا چند نفر و یا شرکت نوشته شده و در آن هر کدام از طرفین موظف به انجام وظایفی خاص می‌باشند و به صورت مشترک از منافع پروژه بهره‌مند می‌شوند و هیچ یک به طور قطع مالک شرکت نمی‌باشد.

قرارداد سرمایه گذاری در ساخت، بهره برداری و واگذاری

در این مدل سرمایه گذاری، سرمایه گذار متعهد می‌شود که با هزینه شخصی، مسئولیت ساخت و راه اندازی تمام یا بخشی از یک پروژه را بر عهده گرفته و در مقابل برای تامین هزینه‌های سرمایه گذاری خود، برای مدت زمانی مشخص، از آن پروژه بهره‌برداری نماید.
تفاوت این روش سرمایه گذاری با مدل اول در این است که در روش اول، فقط تا زمانی شرکت سرمایه گذار حق استفاده از منافع پروژه را دارد که اصل سرمایه و سود آن به او برگشته باشد.

قرارداد سرمایه گذاری در ساخت، تملک، بهره برداری و انتقال

تفاوت این قرارداد با قرارداد قبلی در تملک اموال مادی موجود در پروژه می‌باشد در این مدت سرمایه‌گذار می‌تواند تملک بر اموال را به شرکت دیگری انتقال دهد اما باز بعد از پایان بهره‌برداری توسط سرمایه‌گذار باید به دولت تحویل داده شود.

قرارداد سرمایه گذاری در ساخت، تملک و بهره برداری

در این نوع قرارداد، سرمایه‌گذار دیگر مجبور به تحویل پروژه به دولت نخواهد بود و مدت معینی برای تحویل به دولت تعیین نشده است. این روش بیشتر در کشورهایی انجام می‌گیرد که تجربه کافی در این قراردادها را داشته باشند و حساسیت کمتری نسبت به عقد قراردادها نشان می‌دهند.

قرارداد سرمایه گذاری در ساخت، اجاره و انتقال

قراردادی است که بعد از اجرای پروژه توسط سرمایه گذار برای مدت معلومی آن را به دولت یا بخش خصوصی اجاره می‌دهند و دوباره به تملک سرمایه‌گذار برسد، اجاره و انتقال خواهد بود.

انواع قراردادهای سرمایه گذاری خارجی

قراردادهای سرمایه گذاری در هر کشور معمولا منعکس‌کننده قدرت داد و ستد طرفین قرارداد تحت شرایط پروژه هستند. با توجه به اینکه تاکنون هیچ‌گونه الگوی لازم الاجرایی درباره کلیه مقررات حاکم بر قراردادهای سرمایه گذاری نگاشته نشده است، سرمایه‌گذاران و کشورهای میزبان غالبا در هر مورد به مذاکره در این خصوص می‌پردازند.

قراردادهای سرمایه گذاری خارجی، منافع سرمایه‌گذاران و همینطور منافع عمومی کشور میزبان را به دنبال خواهند داشت. بدیهی است که مقررات کلی و عمومی کشور میزبان نمی‌تواند حاوی قواعد کامل درباره ماهیت پروژه‌های سرمایه گذاری و منافع مورد نظر باشد بلکه ماهیت حقوقی هر سرمایه گذاری و قوانین حاکم بر آن، باید با شرایط و پیچیدگی منحصر به فرد هر پروژه سنجیده شود.

سرمایه‌گذاری‌های خارجی که بر اساس مفاد قانون تشویق و حمایت سرمایه گذاری خارجی ۱۳۸۱ پذیرفته می‌شوند و از تسهیلات و حمایت‌های این قانون برخوردارند، به دو طریق قابل پذیرش هستند:

  ۱- سرمایه گذاری مستقیم خارجی در زمینه‌هایی که فعالیت بخش خصوصی در آن مجاز است.
 ۲- سرمایه گذاری‌های خارجی در کلیه بخش‌ها در چارچوب روش‌های مشارکت مدنی، بیع متقابل و ساخت، بهره‌برداری و واگذاری که برگشت سرمایه و منافع حاصله صرفا از عملکرد اقتصادی طرح مورد سرمایه گذاری ناشی می‌شود و متکی به تضمین دولت یا بانک‌ها یا شرکت‌های دولتی نباشد.

به‌صورت خلاصه اینگونه می‌توان گفت که سرمایه گذاری خارجی در ایران به دو بخش تقسیم می‌شود یکی سرمایه گذاری خارجی مستقیم (FDI) که در آن سرمایه گذار بخشی از سهام یک شرکت را به صورت مدیریتی در اختیار می‌گیرد و نوع دیگر سرمایه گذاری بدون مدیریت روی پرتفولیو و صندوق‌ها (FPI) می‌باشد.

بخوانید
سرمایه گذاری خطرپذیر (VC) چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟

سرمایه گذاری خارجی طبق مدل بیع متقابل (Buy Back )

طبق این قرارداد، شرکت سرمایه گذار خارجی کلیه هزینه‌های انجام طرح مورد سرمایه گذاری همچون نصب تجهیزات، اکتشاف و توسعه، نوسازی و بازسازی میادین، راه اندازی و انتقال تکنولوژی را بر عهده می‌گیرد و پس از اتمام و راه اندازی پروژه، آن را به کشور میزبان واگذار می‌کند. در این نوع قرارداد سرمایه گذار خارجی، اصل سرمایه و همچنین سود ناشی از سرمایه گذاری خود را صرفا از طریق دریافت محصولات تولیدی آن پروژه طی مدت مشخصی برداشت می‌کند.

در قرارداد سرمایه گذاری بیع متقابل سرمایه گذار پس از پایان دوره پرداخت اصل سرمایه و سود سرمایه گذاری ها، دارای هیچگونه حقی نسبت به پروژه نخواهد بود.

در این قراردادها به حاکمیت و مالکیت کامل کشور میزبان بر منابع طبیعی تصریح شده و اصولا قوانین کشور میزبان بر قرارداد حاکم خواهد بود و مفاد قرارداد بر اساس قوانین ایران، تعبیر و تفسیر می‌شود. در بازپرداخت سرمایه گذاری اولیه و سود سرمایه گذار، پرداخت‌ها به صورت اقساط و با قیمت روز بین‌المللی انجام می‌شود.

در ماده ۲ آیین‌نامه چگونگی قراردادهای بیع متقابل غیر نفتی، بیع متقابل چنین تعریف شده است: بیع متقابل یا معاملات دوجانبه به مجموعه‌ای از روش های معاملاتی اطلاق می‌شود که به موجب آن سرمایه‌گذار تعهد می‌کند تمام یا بخشی از تسهیلات مالی (نقدی و غیرنقدی) را برای تامین کالاها و خدمات مورد نیاز، شامل کالاهای سرمایه‌ای یا واسطه‌ای یا مواد اولیه یا خدمات برای ایجاد، توسعه، بازسازی و اصلاح واحد تولیدی یا خدماتی در اختیار سرمایه پذیر قرار دهد و بازپرداخت تسهیلات، شامل اصل و هزینه‌های تبعی آن را از محل صدور کالا و خدمات تولیدی سرمایه‌پذیر دریافت کند.

قرارداد سرمایه گذاری طبق مدل بی. او. تی (B. O. T)

از آنجا که سلطه بر طرح‌های زیربنایی با منافع ملی و امنیت داخلی کشورها مرتبط است، دولت ها همواره مایل به حفظ کنترل و تسلط خود بر منابع مذکور و در عین حال توسعه و پیشرفت منابع از طریق سرمایه گذاری خارجی هستند. با توجه به مراتب فوق، یکی از بهترین روش‌های سرمایه گذاری خارجی که هم مطلوب کشور میزبان و هم سرمایه گذار خارجی است، سرمایه گذاری به روش بی. او. تی است.

قراردادهای بی. او. تی (B.O.T) یا ساخت، بهره برداری و انتقال (واگذاری) به قراردادهایی گفته می‌شود که پروژه‌ای با مجوز دولت توسط یک شرکت خصوصی خارجی ساخته می‌شود و پس از ساخت، برای مدتی، مورد بهره‌برداری آن شرکت قرار می‌گیرد و پس از انقضای مدت قرارداد، پروژه به دولت طرف قرارداد منتقل می‌شود.

به بیان دیگر، دولت به یک کنسرسیوم خصوصی متشکل از شرکت های خصوصی امتیاز می‌دهد تا کنسرسیوم مطابق قرارداد، تامین مالی یک طرح زیربنایی را عهده دار شده، آن را بسازد و در ازای مخارجی که تقبل کرده برای مدتی از پروژه ساخته شده بهره‌برداری کند و پس از سپری شدن مدت قرارداد، پروژه و حق استفاده از آن را بدون دریافت هزینه به دولت منتقل کند. شایان ذکر است که قراردادهای ساخت بهره برداری و واگذاری (BOT) و امثال آن (نظیر BOOT و BOO و…) معمولا می‌توانند از طریق ثبت شعبه سرمایه گذار خارجی در ایران یا تشکیل یک شرکت ایرانی (شرکت پروژه) تحقق یابد.

قرارداد سرمایه گذاری طبق مدل مشارکت انتفاعی (جوینت ونچر)

جوینت ونچر قراردادی است بین دو یا چند شخص که بطور مشترک تعهد به انجام عملی را بر عهده می‌گیرند. برای این منظور چنین اشخاصی باید مال، پول یا دانش و هنر خود را به طور مشترک به کار گیرند. با این توضیح که این اشخاص نمی‌توانند سهامدار شرکت سرمایه یا جزو شرکای شخص باشند. انعقاد چنین قراردادی، اشتراک منفعت، حق کنترل برابر و وکالت متقابل را برای انجام امور جوینت ونچر را به دنبال دارد. به عبارت دیگر، مفهوم مشارکت انتفاعی را می‌توان شرکت به مفهوم مدنی آن دانست که برای کسب انتفاع آتی محقق می‌شود. در این رابطه شکل خاص شرکت عقدی منظور نظر قرار می‌گیرد و نه سایر اشکال شرکت.

مشارکت انتفاعی به دو بخش قابل تقسیم است:

۱- مشارکت انتفاعی شرکتی
۲- مشارکت انتفاعی قراردادی

مشارکت انتفاعی شرکتی

فعالیت‌های تجاری و سرمایه گذاری شرکت‌های خارجی در ایران غالبا از طریق ایجاد شرکت جوینت ونچر به همراه شرکت‌های ایرانی صورت می‌گیرد. در این نوع از مشارکت انتفاعی، توافق بین طرفین منجر به تشکیل شرکتی می‌شود که واجد شخصیت حقوقی است و به آن شرکت مشترک (Joint venture) گفته می‌شود. این توضیح لازم است که مفهومی که معمولا از اصطلاح جوینت ونچر به ذهن متبادر می‌شود همین شرکت مشترک است حال آنکه این اصطلاح شکل دیگری را هم در بر می‌گیرد که نوع قراردادی جوینت ونچر است. شرکت‌های جوینت ونچر با توافق متقابل شرکت‌ها و پس از تحصیل مجوزهای لازم می‌توانند به صورت شرکت‌هایی کاملا مستقل به فعالیت پرداخته و مستقلا اقدام به انعقاد قرارداد کنند.

به موجب مقررات و قوانین حاضر، میزان آورده طرف خارجی در شرکت جوینت ونچر مشمول محدودیتی نیست و حتی تا میزان ۱۰۰ درصد نیز قابل حصول است.

مشارکت انتفاعی قراردادی

 در این نوع از مشارکت انتفاعی نیز شرکایی به دور هم گرد می‌آیند و قراردادی را به امضا می‌رسانند که می‌توان آن را نوعی مشارکت (به مفهوم بانکی آن) دانست. انعقاد این قرارداد برای انجام کار یا فعالیتی تجاری است که شرکای قرارداد، خواهان مشارکت در منافع حاصل از آن هستند. با توجه به اینکه نوع فعالیت چندان مهم نیست که ماهیت قرارداد را تغییر دهد، بنابراین می‌توان هر نوع فعالیت تجاری را موضوع آن درنظر گرفت. تمام اعمالی که در مشارکت انتفاعی شرکتی باید از سوی شرکت مشترک انجام شود، در مشارکت انتفاعی قراردادی بین اشخاصی تقسیم می‌شود که هریک بطور جداگانه انجام آنها را برعهده می‌گیرند. مهم‌ترین این وظایف، انجام کارهایی است که قرارداد اصلی به خاطر انجام آنها منعقد می‌شود. در این رابطه، بسته به مهارت‌ها و توانایی‌های فنی- اقتصادی، هر یک از شرکای مشارکت انتفاعی انجام قسمتی از کارها را بر عهده می‌گیرند و هر یک مسوول هزینه‌هایی هستند که در حین انجام کارها و ناشی از آن پرداخت می‌شود.

بخوانید
سرمایه گذاری در کسب و کارهای نوپا چگونه‌ است؟ و شرایط و قرارداد‌های حقوقی آن چیست؟

نحوه تنظیم قرارداد سرمایه گذاری چگونه است؟

مطابق تمامی قراردادهای معتبر و صحیح دیگر، متن قرارداد سرمایه گذاری نیز باید شامل ارکان عمومی قراردادها باشد. این ارکان عمومی مواردی مانند تعیین طرفین قرارداد، موضوع قرارداد، مدت قرارداد و مبلغ قرارداد را در برمی‌گیرد.

موضوع قرارداد سرمایه گذاری

موضوع در قراردادهای سرمایه گذاری همان سرمایه است. منظور از سرمایه، میزان آورده نقدی و غیر نقدی هر از طرفین قرارداد می‌باشد که باید دقیقا در قرارداد مقدار، نحوه پرداخت و جزییات آن درج گردد.

مدت قرارداد

تعیین مدت در قرارداد سرمایه گذاری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. زیرا تاریخ شروع سرمایه‌گذاری و شرایط آن را مقرر می‌دارد. به‌طور مثال:‌ از تاریخ انعقاد این قرارداد شرکت، فعالیت خود را آغاز می‌کند.

نحوه تقسیم سود

در یک قرارداد سرمایه گذاری لازم است نحوه تقسیم سود، زمان تقسیم سود و روش پرداخت آن حتما پیش‌بینی شود. به هنوان مثال:

“در پایان … ماه هر سال، سود حاصل از سرمایه‌گذاری‌های شرکت در طول همان سال، محاسبه و به نسبت سهم الشرکه شرکا به آنها پرداخت می‌شود و یا به حساب شخصی معرفی شده از سوی هر یک از شرکاء واریز خواهد شد.”

ممکن است در مواردی طبق تصمیم اکثریت شرکا یا شرکایی که بیش از نصف سرمایه را در اختیار دارند یا پیش‌بینی قرارداد سرمایه گذاری، شرکاء تصمیم بگیرند که سود تقسیم نشود و انباشته شود تا در فواصل گوناگون طبق تصمیم شرکا بین آنها تقسیم شود.

نحوه ورود و خروج شرکا ازسرمایه گذاری

مطابق قانون مدنی، در صورت فوت احدی از شرکاء،‌ وراث او به عنوان نماینده قانونی وی، جانشین او در شرکت می‌شوند. در موارد ورود شخص جدید به شرکت، شرکا می‌توانند در خصوص نحوه حضور او در قرارداد سرمایه گذاری پیش‌بینی نمایند.

برای تسویه با شریکی که قصد خروج دارد باید آورده او به شرکت و سود احتمالی متعلق به او که هنوز پرداخت نشده است، پرداخت شود.

از دیگر مواردی که باید حین تنظیم قرارداد سرمایه گذاری به آن توجه کرد می‌توان موارد زیر را نام برد:

-تاریخ و محل انعقاد قرارداد

-نحوه مدیریت شرکت

-شرایط و توافقات شرکا

-تعداد نسخ تهیه شده از قرارداد.

در تمام انواع قراردادهای سرمایه گذاری که اشاره شد، مشخصات طرفین ، موضوع قرارداد ، میزان و نوع تعهدات ، سود ، تارخ شروع و پایان قرارداد الزاما باید در قرارداد ذکر و مورد توافق قرار گیرد و مدیریت نیز مشخص گردد و طرفین با شفافیت در طرح خواسته‌های خود بتوانند به اهداف خود دست پیدا کنند.

نتیجه گیری

ایران امروزه مورد توجه شرکت‌های بین‌المللی در برخی عرصه‌های کسب و کار برای ایجاد سرمایه‌گذاری های مشترک قرار گرفته است. از آنجایی که هدف عمده از پذیرش سرمایه گذاری خارجی در هر کشور عمدتا کمک به رشد و توسعه اقتصادی، افزایش فرصت‌های شغلی، اخذ و توسعه و جذب فناوری و مهارت‌های مدیریتی همینطور ارتقای کیفیت تولیدات و افزایش توان صادراتی کشور است.نیاز است که سرمایه گذاری در بخش خصوصی افزایش یابد.
اگر در زمینه کسب و کارتان نیاز به راهنمایی داشتید می‌توانید از مشاوره حقوقی تخصصی کارشناسان ما بهره‌مند شوید. همچنین می‌توانید تنظیم یا بررسی قراردادهای سرمایه‌گذاری خود را به وکلای مجرب سپرده تا قراردادی اصولی و منطبق با نیازها و منافع سرمایه‌تان را تدوین و تنظیم نمایید.


0 دیدگاه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت در خبرنامه هفتگی
عضویت در خبرنامه

هر یکشنبه صبح آخرین مطالب و نکات حقوقی را دریافت کنید!

close-link